< Pytanie biblijne dotyczące Księgi Estery

Pytanie: Jakie mogą być powody powstania Księgi Estery?

Odp.: Księga Estery nie podaje tego wprost, ale możemy dostrzec kilka dobrych powodów.

Z historycznego punktu widzenia księga ta wyjaśnia pochodzenie żydowskiego święta Purim oraz dlaczego Żydzi powinni szczególnie wielbić Boga za Jego wybawienie w tamtym czasie.

Bezpośrednim skutkiem powstania tej księgi było dodanie otuchy Żydom, którzy powrócili do Palestyny. Odbudowa Świątyni spotykała się z silnym sprzeciwem, a ta księga miała pokazać, że Bóg czuwa nad Żydami.

Ważną lekcją jest również to, że przypadek również podlega Bożej suwerenności. Bóg ma cel dla wszystkiego, jak pokazuje Księga Estery 2:1-18. Waszti/Estera, spisek i opóźnione uznanie Mordocheusza, spisek Hamana i opóźniona kara, odwaga Estery i błąd Hamana oraz wybawienie Żydów – wszystko to ukazuje nieco różne aspekty tego, jak Bóg wykorzystuje to, co tylko wydaje się być przypadkiem.

Widać tu różne aspekty Bożego charakteru. Bóg może sprawić, że wydarzenia historyczne mają miejsce poprzez ludzi pobożnych, ale nie o to chodzi w Księdze Estery. Bóg posłużył się dwojgiem ludzi, którzy nie byli szczególnie pobożni, oraz pozornie przypadkowymi zbiegami okoliczności, aby powstrzymać i pokierować biegiem historii oraz zapobiec katastrofie. Jak mówi Księga Przysłów 16:33: „Los rzuca się na kolana, ale decyzja należy do Pana”.

Możemy nauczyć się nie tylko być wdzięczni Bogu za to, co widzimy, że czyni, ale także za to, czemu zapobiega.

Opatrzność to pojęcie, które obejmuje zarówno pozytywny aspekt – czyli działanie Boga, które powoduje, że coś się dzieje – jak i negatywny aspekt – czyli zapobieganie przez Boga pewnym wydarzeniom. Niektórzy uważają również Księgę Estery za „typ” Kościoła.

Pytanie: Jaki jest zarys treści Księgi Estery?

Odp.: Istnieją co najmniej cztery sposoby przedstawienia zarysu Księgi Estery:

Cztery bankiety: Pierwszy zarys skupia się na czterech bankietach: 1) odejście Waszti, 2) na cześć Estery, 3) przygotowania Estery, 4) Purim. Mówiąc nieco lżej, na początku Waszti nie chciała być przystawką, Haman wpadł w szał, Żydzi znaleźli się w kłopotach, a w końcu Haman dostał to, na co zasłużył.

Chiastyczny: (Bankiet, Waszti, Estera, Bankiet), (spisek, Mordokaj, Haman, Estera, Estera, Haman, Mordokaj, Żydzi) – Stary Testament jest pełen chiastyków.

Podział na rozdziały: 1–2, 3–4, 5–7, 8–10

Temat:

1:1-2:20 Dwie królowe i dwa bankiety

2:21-4:3 Dwaj mężczyźni i dwa spiski

4:4-9:19 Dwie strategie Hamana i Boga

9:20-32; 10 Dwie bitwy

Pytanie: Skąd wiemy, że Księga Estery powinna znajdować się w Biblii?

Odp.: W czasach Jezusa grupy Żydów na całym świecie wierzyły, że Księga Estery stanowi część Słowa Bożego, a Jezus potwierdził autorytet Biblii żydowskiej. Chociaż etiopscy Żydzi, których korzenie sięgają prawdopodobnie czasów Salomona, nie obchodzili święta Purim, znali Księgę Estery i zamiast tego świętowali „Święto Estery”.

Było jednak kilka wyjątków. Jednym z nich byli saduceusze, którzy uznawali za Pismo Święte jedynie pięć pierwszych ksiąg, a pozostałą część Starego Testamentu traktowali jako mniej istotną. Jezus zganił ich w Ewangelii Mateusza 22:29 za to, że nie znali ani Pisma Świętego, ani mocy Bożej.

Zwoje znad Morza Martwego zawierają nie tylko wiele kopii pism Starego Testamentu, ale także niektóre księgi apokryficzne i wiele innych pism. Nie ma jednak wśród nich kopii Księgi Estery.

Nie ma dowodów na to, że Księga Estery została uznana za autentyczną podczas żydowskiego soboru w Jamnii (ok. 90 r. n.e.), choć była tam przedmiotem dyskusji.

W Kościele pierwotnym, w 1 Liście Klemensa (napisanym w latach 96–98 n.e.), w rozdziale 55 pojawia się wzmianka o Esterze. Jednak tuż przed tym fragmentem 1 List Klemensa odnosi się również do Holofernesa w apokryficznej Księdze Judyty. Również w dziele „Stromata” (193–202 r. n.e.) Klemensa Aleksandryjskiego (4:19 ) oraz w „Konstytucjach Świętych Apostołów” (ok. 380 r. n.e.) pojawia się wzmianka o Esterze. Zgodnie z liberalnym „Anchor Bible Dictionary”, tom 2, str. 635, Orygenes (185?–254 r. n.e.), Epifaniusz (315–403 r. n.e.), Cyryl z Jerozolimy (zm. 386 r. n.e.), Hilary (355–367/368 r. n.e.), Rufinus (345–410 r. n.e.), Augustyn (354–430 r. n.e.), Sobór w Hipponie (393 r. n.e.) oraz Sobór w Kartaginie (397 r. n.e.) uznali Księgę Estery za część Biblii. Sobór Kartagiński uznał również wiele ksiąg apokryficznych. Słownik „Anchor Bible Dictionary” wskazuje również, że następujące osoby zaprzeczały, iż Księga Estery jest Pismem Świętym: Melito z Sardes (ok. 167 r. n.e.), Atanazy, znany z Credo Nicejskiego (295–373 r. n.e.), Grzegorz z Nazjanzu (329–390 r. n.e.) oraz Teodor z Mopsuestii (350?–428 r. n.e.).

Luter uznał Księgę Estery za Pismo Święte, choć stwierdził, że jej nie lubi.

Pytanie: Dlaczego niektórzy próbują twierdzić, że Księga Estery jest duchowo „niedoskonała”?

Odp.: Oto kilka powodów, które ludzie podają.

1. Brak wzmianki o Bogu, choć perski król jest wspomniany 190 razy. Jednak imię Boga (w formie „Jah”) pojawia się w Pieśni nad Pieśniami tylko raz (8:6). Nie ma prawa, które nakazywałoby, by księga Pisma Świętego musiała wspominać o Bogu, więc choć jest to osobliwe, nie stanowi to zarzutu. Zobacz następne pytanie, aby dowiedzieć się, w jaki sposób imię Boga pojawia się w Księdze Estery.

2. Brak wzmianki o modlitwie. Wspomina się jednak o poście, który zazwyczaj obejmuje modlitwę. Co więcej, Pieśń nad Pieśniami, Księga Koheleta, Księga Obadiasza, Księga Nahuma i Księga Rut również nie zawierają wyraźnej wzmianki o modlitwie, więc ten zarzut nie jest zasadny.

3. Brak wzmianki o elementach religijnych, takich jak ofiary, dieta czy prawo.

4. Nadmierny nacjonalizm żydowski. Jednak każdy, kto sprzeciwiałby się Księdze Estery z tych powodów, sprzeciwiałby się jeszcze bardziej Księdze Powtórzonego Prawa, Księdze Jozuego i Księdze Sędziów.

5. Zemsta ze strony Estery i Żydów. Jednak w Starym Testamencie praktykowano zemstę, co jest zgodne z Księgą Powtórzonego Prawa, Księgą Jozuego i Księgą Sędziów.

6. Brak cytatów w Nowym Testamencie. Jednak Księga Koheleta i Pieśń nad Pieśniami również nie są cytowane, a Księga Hioba pojawia się tylko w jednym miejscu. Nie ma wymogu, aby księga Starego Testamentu była cytowana w Nowym Testamencie.

Apokryficzne dodatki do Księgi Estery w greckiej Septuagincie „naprawiły” te rzekome problemy, ale dodatki te z pewnością nie są autentyczne. Istnieje co najmniej sześć sprzeczności między tymi dodatkami a oryginalną Księgą Estery.

Wielu uważa, że brak wzmianki o Bogu i modlitwie jest tak uderzający, że nie był to przypadek. Istnieje wiele poglądów na temat tego, dlaczego tak się stało.

Ponieważ Żydzi w Persji w tym czasie nie postępowali zgodnie z wolą Bożą, imię Boga Przymierza nie było z nimi kojarzone, albo też brak imienia Boga miał chronić księgę przed pogańskim plagiatem i zastąpieniem imienia Boga imieniem boga pogańskiego.

Pytanie: Czy w Księdze Estery pojawia się imię Boga?

O: Tak, ale w ukrytej formie. W czterech kluczowych momentach narracji (1:20 , 5:4;5:13 ; 7:7) imię JHWH pojawia się w formie akrostyku – dwukrotnie od przodu i dwukrotnie od tyłu.

Innym przykładem akrostyku słownego jest słynny akrostyk „Icthyus”, który pojawia się we wczesnochrześcijańskim piśmie, Wyroczniach Sybillińskich 8:217-50.

Oto kolejny przykład. W „Instrukcjach Commodianusa”, rozdz. 80, str. 218, czytamy: „Nie jestem w stanie ogarnąć wszystkiego w tym krótkim traktacie; ciekawość uczonych odnajdzie w nim moje imię”. Przypis wyjaśnia, że jeśli przeczytamy inicjały słów od tyłu, otrzymamy imię Commodianus Mendicus Christi.

Księga Estery 4:14 stanowi zawoalowaną wzmiankę o Bogu. Innymi słowy, najbardziej naturalne byłoby umieszczenie tutaj słowa „Bóg”, jednak autor najwyraźniej powstrzymał się od tego.

Pytanie: Jakie pozabiblijne dowody na wydarzenia i postacie z Księgi Estery istnieją?

Odp.: Wiele rzeczy to potwierdza, choć pozabiblijne źródła historyczne milczą na temat innych.

Kserkses to grecka (i współczesna) nazwa nadana królom, których Persowie znali jako „Khshayarsha”. W języku hebrajskim brzmiało to Ahashwerosh – podobna pisownia, z wyjątkiem litery „A” na początku – co w naszych Bibliach zapisano jako „Ahasuerus”.

Królową Waszti można prawdopodobnie utożsamiać z tą samą królową, którą Herodot znał jako Amestris, jeśli przyjąć pewne modyfikacje fonetyczne.

Imię Mordechaj pojawiało się w listach aramejskich, choć nie chodzi tu o tego samego Mordechaja. W tym okresie istniało prawdopodobnie co najmniej czterech urzędników o imieniu Mordechaj. W tabliczce z Borsippy, na terenie współczesnego Iraku, wspomniany jest „Marduka”. Był to księgowy, który odbył inspekcyjną podróż po Susie w ostatnich latach panowania Dariusza lub we wczesnych latach panowania Kserksesa. Odkryto ponad 30 tabliczek, datowanych na lata 505–499 p.n.e., zawierających imię „Marduka” lub „Marduku”, które może odnosić się do nawet czterech osób. (Niektóre z nich to PF 81, 412, 489, 790, 863, 941, 942, 991, 1183, 1236, 1581, 1858, PT1, 84). W 2 Księdze Machabejskiej15:36 święto Purim nazywane jest „Dniem Mordocheusza”.

Inne imiona pojawiają się w różnych inskrypcjach, na przykład imię syna Hamana – Farshandata (Psrndt). Następujące imiona mają swoje odpowiedniki w elamickich tekstach z Persepolis: eunuchowie Mehuman, Bigtha, Carcas, Hathach, doradcy Meres, Marsena i Memukan, ojciec Hamana – Hammedatha, a także Aridai oraz Aridatah/Aridatath – synowie Hamana.

Litera „ai” w imieniu Vaizatha, syna Hamana z Księgi Estery 9:9, przed panowaniem Kserksesa wymawiano jako „ai”, a za panowania jego syna Artakserksesa jako „e”, co pozwala dość precyzyjnie datować Księgę Estery.

Zgodnie z inskrypcją cytadela w Susie została spalona za czasów syna Kserksesa. Późniejszy pisarz prawdopodobnie nie wiedziałby o tej cytadeli.

Pytanie: Gdzie w tym czasie mieszkali Żydzi, jak podaje Księga Estery?

Odp.: Około 50 000 Żydów powróciło do Judy w 538 r. p.n.e. za panowania Cyrusa I. Wielu innych pozostało w Imperium Perskim, takich jak Estera i Mordocheusz. Inni Żydzi uciekli do Egiptu przed wygnaniem. Persowie wysłali pozostałych Żydów – najemników lojalnych wobec Persji – na wyspę Elefantynę na południowej granicy Egiptu, aby chronili ją przed inwazją Etiopczyków. Inni Żydzi udali się dalej na zachód. Żydzi byli obecni w Azji Mniejszej, Grecji, Włoszech i południowej Francji. W Indiach istnieje plemię, liczące obecnie około 15 000 osób, zwane Bene Israel. Twierdzą oni, że pochodzą od Jakuba. Inni twierdzą, że tak nie jest, a że byli oni wczesnymi nawróconymi na judaizm. W Etiopii od ponad 2000 lat żyją czarnoskórzy wyznawcy judaizmu, ale są to nawróceni na judaizm.

P: Co wiemy o mieście Susa i kraju Elam, poza tym, co podaje Biblia?

Odp.: Susa to miasto, w którym przeprowadzono szeroko zakrojone wykopaliska; współczesne prace rozpoczęły się w 1851 roku.

Pod względem geograficznym Susa leży na żyznej równinie nawadnianej przez dwie rzeki. Znajduje się 150 mil na północ od Zatoki Perskiej. Klimat jest przyjemny przez większość roku, ale w lipcu i sierpniu temperatura może osiągać nawet 140 stopni F. Jaszczurki i węże przemierzające pustynię w środku dnia giną spalone na śmierć. Elam jest dość rozległy – zajmuje powierzchnię 42 000 mil kwadratowych, co odpowiada mniej więcej wielkości Danii. Mieszkało tam wiele plemion, w tym Elamici, Semici, Messabatae, Cissi (Kassi), Mardianie, a później Persowie.

Archeolodzy twierdzą, że Susa była zamieszkana już około 3500 r. p.n.e., co czyni ją równie starą jak cywilizacja sumeryjska.

Susa była militarną stolicą Elamu.

2700 r. p.n.e. Enmebargesi z Kisz pokonuje Elam.

2400 r. p.n.e. Eannatum z Lagasza atakuje Elam.

2350 r. p.n.e. Sargon z Agade podbija Elam.

2280 r. p.n.e. Elam najeżdża Babilonię i zostaje zawarty traktat między Elamem a Naram-Sinem z Agade (najstarszy znany traktat międzypaństwowy).

2067 r. p.n.e. Miasto-państwo Ur pokonuje Elam.

2004 r. p.n.e. Elamici niszczą Ur w ciągu 50 lat od opuszczenia go przez Abrama.

1764 r. p.n.e. Hammurabi z Babilonu pokonuje Elam.

ok. 1330 r. p.n.e. Kasytowie podbijają Elam.

1160 r. p.n.e. Elamici pokonują Kasytów w Babilonie, zabierając Kodeks Hammurabiego.

1120 r. p.n.e. Nabuchodonozor I napada na Susę.

720 r. p.n.e. Pod Jamutbalem Elamici i Babilończycy łączą siły, by walczyć z Asyryjczykami. Obie strony ogłaszają zwycięstwo.

704 r. p.n.e. Pod Kis Asyryjczycy pokonują Babilończyków i Elamitów.

695/694 r. p.n.e. Flota asyryjska atakuje Elam.

695/694–689 r. p.n.e. Elamici i Babilończycy łączą siły, by walczyć z Asyryjczykami. Zniszczono 34 elamickie miasta.

645/640 r. p.n.e. Asyryjczycy po raz pierwszy przejmują kontrolę nad Elamem, gdy Aszurbanipal z Asyrii plądruje Susę. Susa zostaje niemal całkowicie opuszczona.

Persowie stopniowo osiedlali się na tym terenie i mieszali się z rdzennymi Elamitami. Susa stała się jedną ze stolic Imperium Perskiego. Istniało więcej niż jedna stolica, ponieważ cesarze nie chcieli pozostawać w Susie w okresie letnim.

331 r. p.n.e. Aleksander zdobył Susę i zabrał jej skarby. Znalazł tam 9 000 talentów (270 ton) złota i 40 000 talentów (1 200 ton) srebra, po prostu ułożonych w stosy.

Pod względem etnicznym Elamici pierwotnie nie byli Semitami. Jednak od czasów Sargona Semici osiedlali się w Elamie, który uległ „semityzacji”. Wielu Elamitów opuściło swoją ojczyznę, zostając wygnanych do Samarii w Palestynie. Po przejęciu władzy nad Susą przez Persów mieszkańcy Susy zbuntowali się, ale później zostali zasymilowani przez Persów.

P: W Księdze Estery, które dwie rzeki znajdowały się w pobliżu Susy?

Odp.: Źródła nie są zgodne. Susa została zbudowana na wschodnim brzegu jednej rzeki i nieco na zachód od drugiej. Łączył je kanał. Sytuację komplikuje fakt, że nazwa kanału zaczęła oznaczać również rzekę wschodnią.

Pytanie: Co wiemy o Waszti z Księgi Estery 1 poza tym, co podaje Biblia, i dlaczego Ahaswerus chciał się jej pozbyć?

Odp.: Waszti to prawdopodobnie ta sama osoba, co Amestris, o której wspomina grecki historyk Herodot. Waszti była wpływową i mściwą kobietą. Kiedy Kserkses podarował szatę uszytą przez Amestris córce żony swojego brata, Amestris wpadła w gniew. Podczas bankietu, gdy Kserkses zgodził się spełnić każdą jej prośbę, Amestris kazała zabić tę kobietę, a później okaleczyć jej matkę.

P: Czy w Księdze Estery 1:3-8 znajdują się jakieś pozabiblijne dowody na to święto?

Odp.: Tak. Kserkses był ogólnie władcą lubiącym hulaszcze życie i picie. Księga Estery 1:3 wyraźnie podaje, że miało to miejsce w trzecim roku jego panowania. Był to ten sam okres, w którym Kserkses zwołał swoich przywódców na „spotkanie planujące inwazję na Grecję”. Kserkses opuścił Susę w kwietniu 481 r. p.n.e. Księga Estery 3:1 wskazuje, że minęło sporo czasu, a Księga Estery 3:7 odnosi się do dwunastego roku panowania Ahaswerusa. Kserkses przebywał na polu bitwy aż do siódmego roku swojego panowania, po klęskach pod Salaminą i Platejami.

Grecki historyk Herodot, niezbyt łaskawie, twierdzi, że Persowie słynęli z podejmowania decyzji pod wpływem alkoholu (Herodot 1.135). Różni goście mogli przychodzić i odchodzić, ponieważ mieli inne obowiązki, ale wyobraźmy sobie króla obecnego na uczcie przez 180 dni! Herodot odnotowuje, że Kserkses poświęcił cztery lata na planowanie inwazji na Grecję.

W przypadku znacznie wcześniejszej uczty, która odbyła się w Asyrii w IX wieku p.n.e., liczba gości wyniosła 69 574 (Fuerst, s. 45). Historyk Ktesias podał, że Persowie ugościli jednocześnie 15 000 osób podczas późniejszej uczty.

Pytanie: Co oznacza w Księdze Estery 1:8 wyrażenie „zgodnie z prawem”?

Odp.: Oznacza to prawo Medów i Persów. Nie można było oczekiwać, że król perski znałby i przestrzegał prawa żydowskiego, które nie wspominało o tej kwestii.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 1:11-12 król chciał, aby Waszti wyszła?

Odp.: Perski zwyczaj mógł dopuszczać obecność kobiet i mężczyzn na tej samej uczcie, ale w tym przypadku kobiety miały oddzielną ucztę od mężczyzn. Najwyraźniej Kserkses chciał pokazać innym mężczyznom swoją „ zdobycz”. Kserkses I najwyraźniej nie darzył Waszti zbyt wielkim szacunkiem. Chwalił się wszystkimi innymi posiadłościami, które posiadał, dlaczego więc nie miałby pochwalić się również nią? Jednak perskie zwyczaje nakazywały, by kobiety były zasłonięte w miejscach publicznych, a Waszti nie chciała posłuchać pijanego króla i pokazywać swojej urody przed pijanymi mężczyznami.

Pytanie: Jaka jest różnica między poglądem króla na przywództwo męża nad żoną, przedstawionym w Księdze Estery 1:11-22, a nauczaniem Biblii?

Odp.: Najpierw pogląd króla, a następnie nauczanie Biblii.

Król uważał, że jego żona powinna być mu podporządkowana i słuchać go we wszystkim, czy to w dobrych, czy w złych sprawach.

Również Biblia w Liście do Efezjan 5:24 wskazuje, że żony powinny być poddane swoim mężom. Żony powinny być posłuszne swoim mężom „w Panu”. Innymi słowy, słowo Boże jest wyższe niż słowo ich mężów. Dlatego jeśli mąż prosi lub nakazuje żonie zrobić coś sprzecznego z tym, co nakazuje Bóg, pobożna żona musi w tej sprawie okazać mężowi nieposłuszeństwo. Jeśli jesteś żoną w takiej sytuacji, dobrze jest wyjaśnić mężowi dokładnie dlaczego i zaznaczyć, że nie będziesz mu się sprzeciwiać we wszystkim, a jedynie w tej sprawie i innych, które są sprzeczne z wolą Boga. Jeśli mąż nadal zachowuje się nierozsądnie, żona powinna zwrócić się o wsparcie do innych członków kościoła.

Pytanie: Jaka była liczba ludności Imperium Perskiego według Księgi Estery 1:20?

Odp.: Chociaż jedno źródło podaje liczbę 100 milionów ludzi, bardziej wiarygodne szacunki wynoszą 50–80 milionów. Żydów było około 2–3 milionów.

P: Jakie powinno być podejście chrześcijanina do konkursów piękności, o których mowa w Księdze Estery 2:2-3?

O: Samo piękno fizyczne nie jest złem, o czym świadczą Księga Hioba 42:15 i Księga Rodzaju 12:11. Jednak Księga Hioba 31:1 i Ewangelia Mateusza5:28 pokazują, że pożądanie oczami jest grzechem. Kobieta paradująca przed mężczyznami w sposób, który wzbudza w nich pożądanie, popełnia grzech powodowania, że inni potykają się.

Estera nie brała jednak udziału w publicznym konkursie piękności. Król przeprowadzał raczej proces selekcji w celu powiększenia swojego haremu i wyboru nowej królowej.

P: Czym był eunuch w Księdze Estery 2:3;2:14 ; 2:21; 7:9?

Odp.: Eunuch był urzędnikiem odpowiedzialnym za komnaty. W języku hebrajskim faktycznie występuje słowo „eunuchowie”. Eunuchowie byli jedynymi mężczyznami, którym powierzono opiekę nad komnatami kobiet. (W Septuagincie występuje słowo „eunuch”.)

P: Czy w Księdze Estery 2:6 Mordechaj był tym, który 70 lat wcześniej został uprowadzony do niewoli z Jerozolimy, jak twierdzi sceptyczny „Przewodnik po Biblii” Asimova (str. 467)?

Odp.: Nie. Chociaż sformułowanie jest niejednoznaczne, lepiej rozumieć, że to Kisz, pradziadek Mordocheusza, został wygnany do Babilonu 70 lat temu. Zaimek względny „aser” nie powinien być kojarzony z Mordocheuszem (pierwszym imieniem na liście), ale z Kiszem (ostatnim imieniem na liście).

P: Jakie znaczenie mają imiona wymienione w Księdze Estery 2:7?

Odp.: Jest tu kilka interesujących kwestii.

Estera: Istnieją trzy poglądy na temat pochodzenia tego imienia.

1. Izaż jest akadyjskim odpowiednikiem słowa „istar” lub „Isztar” – imienia groźnej babilońskiej bogini miłości.

2. Imię Esther pochodzi od perskiego słowa „stara”, oznaczającego „gwiazdę”.

3. Imię Esther wywodzi się od medyjskiego słowa „astra”, oznaczającego „mirt”.

Hadassa to imię hebrajskie, które prawdopodobnie oznacza „mirt”. Wydawałoby się więc, że najbardziej prawdopodobne jest medyjskie pochodzenie imienia Estera. Jednak imię Hadassa zazwyczaj wywodzi się od słowa oznaczającego „mirt”, choć sugerowano również inne źródła pochodzenia.

Mordechaj był imieniem babilońskim wywodzącym się od babilońskiego boga wojny Marduka. Jest ono podobne do imienia „Mark” z Nowego Testamentu, oznaczającego „z Marsa”, a Mars był rzymskim bogiem wojny. Ponad 30 tabliczek znalezionych w Susie oraz 1 tabliczka z Borsippy wspominają o nawet czterech perskich urzędnikach o imieniu „Marduku” lub „Marduka”.

Elamici mieli głównego boga o imieniu Humman (lub też In-Susinak), którego żoną była Kirisha. Jedna z elamickich bogiń nosiła imię „Mashti”.

Pytanie: Czy w Księdze Estery 2:7-8 Estera postąpiła słusznie, biorąc w tym udział?

Odp.: Król Kserkses mógł żałować swojej nieodwracalnej decyzji o odesłaniu Waszti, ale wydał nieodwołalny dekret.

Pismo Święte nie mówi, czy miała ona jakiś wybór, ani nie stwierdza, że musiała zrobić coś niemoralnego. Ponadto Pismo Święte nie przedstawia Estery i Mordocheusza jako szczególnych przykładów pobożności. Na przykład Estera najwyraźniej nie miała żadnych skrupułów co do perskiego jedzenia, w przeciwieństwie do Daniela.

Pytanie: Jaką odpowiedzialność mamy wobec członków naszej rodziny, którzy nie są naszymi własnymi dziećmi, o czym mowa w Księdze Estery 2:7-11?

Odp.: 1 List do Tymoteusza 5:8, w kontekście wdów, pokazuje, że bardzo poważnym grzechem jest nieutrzymywanie własnej rodziny, gdy ma się taką możliwość. Ponadto powinniśmy pomagać ubogim, nawet jeśli nie są z nami spokrewnieni.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 2:9-12 kobiety były [rzekomo] oczyszczane? (Jeden z muzułmanów twierdzi, że nie może zrozumieć, dlaczego uznano je za nieczyste).

Odp.: Odnosi się to do zwyczajów narodu pogańskiego, a nie ludu Bożego, ale ten muzułmanin nie jest też sprawiedliwy wobec Persów. W Księdze Estery 2:9-12 dziewczęta poddawano zabiegom upiększającym. Ani Biblia, ani perski król nie twierdzili, że kobiety były nieczyste. Myślę, że jest to przypadek, w którym ten muzułmanin chce dostrzec problem, którego w rzeczywistości nie ma.

Być może ten muzułmanin zechciałby wyjaśnić, dlaczego w islamie muzułmankom nie wolno modlić się w czasie miesiączki. Sahih Muslim, tom 1, księga 3, nr 652, str. 188–189; tom 2, księga 4, nr 1932–1934 oraz przypis 1163, str. 418–419; Bukhari, tom 1, księga 6, nr 322, s. 194; tom 1, księga 6, nr 327, s. 196; tom 3, księga 31, rozdz. 41, s. 98; tom 3, księga 31, nr 172, s. 98; Sunan Nasa’i, tom 1, nr 355–361, s. 281–284; tom 1, nr 364–368, str. 285–286; Abu Dawud, tom 3, nr 4662, str. 1312. Zgodnie z przypisem muzułmańskiego tłumacza kobieta w okresie menstruacji nie może nawet recytować Koranu. Abu Dawud, tom 1, przypis 111, str. 56

Pytanie: Czy w Księdze Estery 2:10,20 Estera musiała być posłuszna Mordocheuszowi?

Odp.: Dzieci powinny być posłuszne swoim rodzicom. Z jednej strony Mordechaj pełnił rolę jej przybranego ojca. Z drugiej strony nie była już dzieckiem, będąc żoną króla. Niezależnie od tego, czy musiała być posłuszna Mordechajowi, mądrze postąpiła, robiąc to.

Pytanie: Czy w Księdze Estery 2:10 Mordechaj miał rację, nakazując Esterze, by nie ujawniała swojej tożsamości?

Odp.: Biblia nie podaje wszystkich szczegółów dotyczących tej sytuacji i nie wyraża ani aprobaty, ani dezaprobaty wobec polecenia Mordocheusza. Ogólnie rzecz biorąc, w czasach prześladowań na tle etnicznym i religijnym czasami najlepiej jest nie ujawniać zbyt wiele, i to jest w porządku.

Pytanie: Jak w Księdze Estery 2:17 Estera mogła zostać królową, skoro – jak twierdził Herodot – perskie królowe mogły pochodzić wyłącznie z jednej z siedmiu szlacheckich rodzin perskich?

Odp.: W książce „Persja i Biblia” (str. 233) wspomniano, że w tej kwestii Herodot się mylił. Królowa Amestris (Waszti) była córką perskiego generała Otanesa, który również nie pochodził z żadnej z tych rodzin. Król Dariusz również ożenił się z kobietą spoza tych rodów.

Pytanie: Jak to się stało, że w Księdze Estery 2:17 król kochał Esterę ponad wszystkie kobiety, skoro później, jak czytamy w Księdze Estery 4:11, nie widział jej przez 30 dni?

Odp.: Uczucia miłosne bywają kapryśne, a wydarzenia opisane w Księdze Estery4:11 miały miejsce cztery lub pięć lat po tym, jak król ją wybrał. Ten fragment Pisma Świętego jedynie stwierdza, że w tamtej chwili król pokazał, iż kocha Esterę bardziej niż wszystkie inne kobiety, czyniąc ją swoją królową.

P: Dlaczego w Księdze Estery 2:19 Mordechaj zawsze siedział przy bramie?

Odp.: Pismo Święte tego nie wyjaśnia, ale możliwe, że Mordechaj był urzędnikiem niższego szczebla i właśnie tam znajdowało się jego stanowisko.

P: W Księdze Estery 2:21-23, kiedy chrześcijanie powinni ujawniać spiski i przestępstwa władzom świeckim?

Odp.: Ogólnie rzecz biorąc, chrześcijanie powinni zawsze ujawniać władzom złe, przestępcze działania. Jedynymi wyjątkami są sytuacje, w których prawo jest niesprawiedliwe. Nie powinniśmy pomagać władzom w prześladowaniach religijnych (kogo by to nie było) ani w egzekwowaniu niesprawiedliwych praw, które są sprzeczne z tym, co Bóg mówi w Piśmie Świętym.

Bigthana i Teresz z Księgi Estery 2:21 nie byli wysokimi urzędnikami, ale byli eunuchami (tj. mieli swobodny dostęp do całego pałacu) i strażnikami przy bramach, więc znajdowali się w sytuacji, w której mogliby go zamordować. W 465 r. p.n.e. Kserkses został zamordowany przez swojego wezyra/chiliarchę Artabanusa w swojej sypialni.

Pytanie: Czym była tutaj szubienica, o której mowa w Księdze Estery 2:23?

Odp.: W języku hebrajskim słowo „szubienica” oznacza „drzewo”. Prawdopodobnie nie przypominała ona europejskiej szubienicy kata, ale raczej pal, na którym przebijano ofiary, z którego korzystali Asyryjczycy i Persowie; ojciec Kserksesa, Dariusz, przebił kiedyś w ten sposób 3 000 mężczyzn. Królowie perscy byli zarówno hojni, jak i okrutni.

Zwróć uwagę, że Haman najpierw zbudował szubienicę, a dopiero potem poinformował o tym króla. Haman był w tej sytuacji dość pewny siebie.

Pytanie: Czym był „Agagita” w Księdze Estery 3:1?

Odp.: Jest tam napisane, że Haman był Agagitą. Nie mamy pewności, czy Agag to ta sama postać, co król Amalekitów (lub tytuł dziedziczny) z 1 Księgi Samuela 15:8. Haman nie był więc Persem i prawdopodobnie był Amalekitą. Amalekici byli wrogami Żydów, zgodnie z 1 Księgą Samuela 15; Księgą Powtórzonego Prawa 25:17-19; Księgą Liczb 31:1-12 oraz Księgą Wyjścia 17:8-16. Ponadto sformułowanie „po tych wydarzeniach” może wskazywać na odstęp około pięciu lat od wydarzeń opisanych w Księdze Estery 2.

Inny pogląd: Z drugiej strony odkryto asyryjski napis z czasów Sargona, który wskazuje, że „Agag” było również nazwą okręgu w Persji. „Agazi” było plemieniem mezopotamskim w zapisach Sargona (choć zmiana spółgłoski z drugiego „g” na „z” byłaby niezwykła).

Pytanie: Jak w Księdze Estery 3:1 osoba niebędąca Persem mogła dojść do władzy w Imperium Perskim?

Odp.: Haman prawdopodobnie nie był Persem, ale Mordechaj z całą pewnością nie był Persem. Jeśli chodzi o to, w jaki sposób mogli sprawować władzę, można by zapytać Daniela w Księdze Daniela 2:48 i Nehemiasza w Księdze Nehemiasza 1:11. Ponadto archeolodzy odkryli tabliczki z czasów Artakserksesa I i Dariusza II, na których wymieniono ponad 100 żydowskich imion osób piastujących urzędy w królestwie. Podobnie jak w czasach Józefa, a także w późniejszych okresach, gdy urzędnicy ormiańscy pełnili funkcje pod panowaniem Turków osmańskich, powierzenie wysokiego stanowiska obcokrajowcowi wiąże się z pewnymi korzyściami. Władca zdaje sobie sprawę, że gdyby obcokrajowiec próbował się zbuntować, lud nie poszedłby za nim.

Pytanie: Co oznacza w Księdze Estery 3:2-3, 4:2 i 5:9 stwierdzenie, że Mordechaj i inni przebywali przy Bramie Królewskiej?

Odp.: Księga Estery 3:2-3 mówi, że tam przebywali również inni szlachcice. Mordechaj nie był jakimś „żebrakiem” stojącym przed bramą. Było to raczej miejsce, w którym przebywali wysocy urzędnicy.

P: Czy w Księdze Estery 3:2 Mordechaj postąpił słusznie, odmawiając pokłonu?

Odp.: Abraham kłaniał się przed królami, więc Mordechaj również mógłby się pokłonić. W przeciwieństwie do innych królów, królowie perscy nigdy nie byli czczeni jako bogowie, więc nie zostałoby to odebrane jako akt oddania czci. Mordechaj naraził Żydów na poważne kłopoty, nie kłaniając się. Nie znamy jego powodów, ale mogły to być brak szacunku dla Hamana, duma narodowa lub inne czynniki.

P: Co jest tutaj niespójne w zachowaniu Mordocheusza w Księdze Estery 3:2?

O: Mordechaj powiedział Esterze, by nie ujawniała swojego pochodzenia etnicznego. Estera prawdopodobnie ubierała się jak Perska, jadła jak Perska, łamiąc mojżeszowe przepisy żywieniowe, i nie dawała tu świadectwa o Jedynym Prawdziwym Bogu. Jednak Mordechaj ujawnił swoje pochodzenie etniczne, gdy odmówił pokłonu przed Hamanem, ponieważ był Żydem. W rzeczywistości pokłon Mordechaja nie był sprzeczny z Prawem Mojżeszowym, ponieważ nic nie wskazywało na to, by Haman, urzędnik, był bogiem. Abraham pokłonił się Hetytom w Księdze Rodzaju 23:7. Jakub pokłonił się Ezawowi w Księdze Rodzaju 33:3,7. W Księdze Rodzaju 37:7,9 Józef miał sen, w którym jego bracia pokłonili się przed nim. Dawid pokłonił się Saulowi w 1 Księdze Samuela 24:8; 1 Księdze Królewskiej 1:16. W 2 Księdze Samuela 14:4 kobieta pokłoniła się Dawidowi. Dawid pozwolił żołnierzowi Achimaazowi pokłonić się przed nim w 2 Księdze Samuela 18:28. Zatem prawdopodobnie to z pogardy dla Hamana, a nie z przekonań religijnych, Mordechaj nie pokłonił się mu. Podobnie Spartanie nie pokłonili się królowi Kserksesowi, jak podaje Herodot w „Dziejach” 7.136.

Można by pomyśleć, że Żydzi znaleźli się w tym niebezpieczeństwie z powodu tego, że Mordechaj się nie pokłonił. Z drugiej jednak strony, być może charakter i nienawiść, jaką żywił Haman, i tak doprowadziłyby do takiego wyniku.

Pytanie: Czy w Księdze Estery 3:2,6, gdyby Mordechaj po prostu udał się gdzie indziej, nie uniknięto by całego problemu?

Odp.: Po tym, jak Mordechaj początkowo odmówił pokłonu, odejście mogłoby nie pomóc. Haman żywił nienawiść nie tylko do Mordechaja, ale do wszystkich Żydów. Nie jest jasne, czy Haman zaczął nienawidzić wszystkich Żydów właśnie wtedy, czy też – co bardziej prawdopodobne – nienawidził ich od dawna, a teraz po prostu stało się to widoczne.

P: Czy w starożytności miały miejsce inne masowe rzezie, o których mowa w Księdze Estery 3:6-7?

O: Niestety zdarzało się to cały czas. W 90 r. p.n.e. król Mitrydates z Pontu nakazał zabicie wszystkich Rzymian w Pontusie w określonym dniu. Zginęło ponad 80 tysięcy osób.

Muzułmańscy sułtani zabili dziesiątki tysięcy druzów, a Selim Surowy zabił wielu alawitów. W nowszych czasach król Francji zabił 80 000 francuskich protestantów, którzy byli mu lojalni, podczas rzezi św. Bartłomieja 23 kwietnia 1572 roku. Hiszpanie wypędzili Maurów z Hiszpanii. Tak więc, oczywiście, wielu władców zabiło ogromną liczbę swoich poddanych.

W ostatnich czasach Hitler zabił wielu niemieckich Żydów, zabierając im majątek, a w innych krajach dochodziło do zabójstw zamożnych osób innego pochodzenia etnicznego w celu wzbogacenia się.

Istnieje nawet termin na to zjawisko: democyd. Oznacza on śmierć ludzi z rąk własnego rządu, ale NIE w wyniku wojny. Rudolf Rummel przeanalizował ponad 8 000 przypadków democydów i oszacował, że w XX wieku zginęło 262 miliony ludzi, czyli sześć razy więcej niż liczba ofiar śmiertelnych na polu bitwy. Zatem przeciętny człowiek miał sześć razy więcej powodów, by obawiać się własnego rządu niż żołnierzy wroga.

P: Dlaczego w Księdze Estety 3:6-9 niektórzy żywią taką nienawiść wobec całego narodu?

Odp.: Nie wiemy, dlaczego ktoś mógłby nienawidzić całego narodu. Oto cztery cechy postawy, jaką powinniśmy przyjmować wobec ludzi:

Cenić ludzi, ponieważ są oni stworzeniami Boga, ukształtowanymi na Jego podobieństwo i mają wielką wartość (Rdz1:27 ; Ps 139:14; Iz 43:7).

Zrozum, że każda rasa i grupa etniczna została stworzona na obraz Boży na równych zasadach (List do Galatów3:28 ).

Szacunek dla życia ludzkiego wynika z nauk Biblii (Księga Rodzaju 9:6; Księga Powtórzonego Prawa5:17 ; List do Rzymian 13:4; itp.).

Należy pamiętać, że nie jesteśmy z natury lepsi od innych (List do Filipian 2:3; List do Rzymian 12:3).

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 3:6-9 niektórzy, którzy nie nienawidzą całego narodu, tolerują taką nienawiść i przyzwalają na zabijanie?

Odp.: Często, gdy popełniane jest zło, inni nie sprzeciwiają się temu z kilku powodów:

1. Mogą czerpać z tego zła korzyści finansowe, jak w Księdze Estery 3:9.

2. Wyrażenie sprzeciwu może wiązać się z ryzykiem finansowym lub nawet zagrożeniem dla życia.

3. Uważają, że sprzeciw nic nie da, więc nie ma sensu próbować.

4. Nie dbają o uciśnionych.

5. Nie znają sytuacji. Czasami niewiedza jest „niewinna”, a czasami ludzie nie wiedzą, ponieważ nie wierzą w to, co uważają za „plotki”, i nie poświęcają czasu, aby się o tym przekonać.

Jako chrześcijanie powinniśmy bronić uciśnionych, niezależnie od tego, czy są oni chrześcijanami, czy nie.

Pytanie: Jakie trzy cele mogło mieć dla Hamana losowanie w Księdze Estery 3:7?

Odp.: Istnieją co najmniej trzy cele.

Gdyby Haman był przesądny, losowanie wskazałoby mu najlepszy moment na zabicie Żydów. Gdyby był to termin w odległej przyszłości, jak to miało miejsce, Żydzi mogliby po prostu opuścić Imperium Perskie.

Królowie perscy również byli przesądni. Królowie często uciekali się do losowania, jak podają Herodot 3.128 i „Cyropaedia” 1.6.46 (od Ksenofonta po Strabona). Babilończycy wierzyli, że bogowie spotykali się na początku każdego roku, by decydować o losie ludzi, więc losowanie prawdopodobnie odbywało się właśnie wtedy.

Legitymizacja: Niezależnie od tego, kiedy los padł, wydawałoby się, że bogowie opowiadają się w tym momencie za eksterminacją Żydów. Należy jednak zauważyć, że nie było szansy, by los padł na opcję „w ogóle tego nie rób”. Oczywiście skarbnica Kserksesa była zubożała po nieudanej inwazji na Grecję, a Haman, oferując wpłatę tak ogromnej sumy do skarbca, mógł potrzebować jedynie najsłabszego pretekstu, by uzasadnić swoje działanie. Przedstawił Żydów jako niebezpiecznych wrogów królestwa, ale nic nie wskazuje na to, by Żydzi nie byli lojalni wobec Persów.

Pytanie: Jak w Księdze Estery 3:9 Haman mógł obiecać królowi tak ogromną sumę pieniędzy?

Odp.: Należy zwrócić uwagę na dwie rzeczy.

1. To ogromne bogactwo, prawdopodobnie około 750 000 funtów srebra. Stanowiło to około dwóch trzecich rocznych dochodów Imperium Perskiego za panowania Dariusza. Mogło to wzbudzić podejrzenia króla co do tego, w jaki sposób ten wysoki urzędnik zdobył całe to bogactwo.

2. Być może Haman planował zdobyć te pieniądze poprzez grabież mienia Żydów.

P: Co w Księdze Estery 3:10 mówi się o Ahaswerusie/Kserksesie?

Odp.: Nie mamy żadnych wskazówek, że Kserkses żywił wobec Żydów jakiekolwiek złe uczucia. Jednak nawet bez żadnych osobistych powodów Kserkses był tak bezduszny i pozbawiony współczucia wobec innych, że nie miał nic przeciwko ich całkowitej eksterminacji z powodu kaprysu jednego urzędnika wobec jednej osoby. Są ludzie, którym nigdy nie wyrządziłeś krzywdy, a oni nie mają nic przeciwko tobie, a mimo to nie obchodzi ich, czy żyjesz, czy umierasz.

Czasami, gdy przebywasz wśród wielu chrześcijan, możesz niemal odnieść wrażenie, że wszyscy na świecie są mili, kochający i troskliwi wobec innych. Przebywanie z niektórymi niechrześcijanami może być brutalnym przebudzeniem.

Pytanie: Estera 3:11 – jakie znaczenie ma fakt, że Hamanowi przekazano ludzi i pieniądze?

O: Chociaż Haman miał wpłacić do skarbca 10 000 talentów srebra, co stanowiłoby około 375 ton lub 750 000 funtów, to według Herodota roczne dochody Imperium Perskiego wynosiły 14 500 talentów. Kiedy Aleksander Wielki zdobył Susę, łup wojenny wyniósł 49 000 talentów. Skąd więc Haman mógł mieć taką sumę pieniędzy? Być może w tamtym czasie jej nie posiadał. Jednak Haman mógł nawet wyjść na tym finansowo z zyskiem. Żydom dano dużo czasu na przygotowanie się lub ostrzeżenie. Wielu z nich mogło chcieć opuścić Imperium Perskie, pozostawiając swoje domy i większość mienia. Ludzie plądrujący Żydów przejęliby te dobra i prawdopodobnie oddaliby część zysków Hamanowi.

Pytanie: Co oznacza w Księdze Estery 3:11 stwierdzenie: „pieniądze i ludzie są ci przekazani”?

Odp.: Oznacza to, że król Kserkses przekazał Hamanowi władzę nad życiem i majątkiem Żydów. Oznacza to „ich pieniądze są ci przekazane”, a nie „możesz zatrzymać pieniądze, które zaoferowałeś”. Nie oznacza to tego drugiego, ponieważ: a) król naprawdę potrzebowałby tych pieniędzy do skarbca, b) Mordechaj powiedział w Księdze Estery 4:7, że Haman obiecał je zapłacić, oraz c) Estera powiedziała w Księdze Estery 7:4, że jej lud został „sprzedany”.

P: Dlaczego w Księdze Estery 4:8 Mordechaj przekazał Esterze oryginalną kopię dekretu?

Odp.: Być może dzięki temu, że Estera zobaczyła to na własne oczy, była bardziej skłonna uwierzyć, że Mordechaj się nie pomylił ani nie przesadzał. Ponadto mogła potrzebować kogoś, kto by to dla niej przetłumaczył. Czasami lepiej jest przekazać coś osobiście, zamiast polegać wyłącznie na zaufaniu drugiej osoby.

Pytanie: Jakie inne dowody na istnienie tego prawa, zgodnie z którym nikt nie może stawić się przed królem bez zaproszenia, chyba że król wyciąga berło, znajdujemy w Księdze Estery 4:11?

Odp.: Persowie byli niegdyś poddanymi Medów i najwyraźniej zwyczaj ten zapoczątkował pierwszy król medyjski, Deioces, zgodnie z tym, co podaje Herodot w „Dziejach” (księga 1, rozdział 9). Również grecki historyk Herodot w „Dziejach”, księga 3, rozdział 118, str. 114, wspomina, że osoba (z wyjątkiem siedmiu konkretnych Persów), która stawiła się przed królem bez uprzedniego wezwania, podlegała egzekucji, chyba że król wyciągnął swoje berło. Osoba, która musiała otrzymać wezwanie, aby stawić się przed królem, mogła przyjść i ogłosić swoją obecność, jak pokazano również w „Dziejach” Herodota, księga 3, rozdział 140, oraz w dziele Korneliusza Neposa „Conon”, rozdział 3. Herodot wspomina również, kiedy dana osoba mogła wysłać list do króla z prośbą, aby ten wezwał ją do siebie. Estera mogła jednak nie chcieć korzystać z listu ze względu na pilność zbliżającej się rzezi.

Pytanie: Jakie jest właściwe tłumaczenie ostatniej części wersetu z Księgi Estery 4:14?

Odp.: To wyrażenie jest figurą retoryczną zwaną „aposiopesis” lub „nagłą ciszą”. Polega ono na nagłym przerwaniu wypowiedzi w celu podkreślenia tego, co pozostało niewypowiedziane. Można je przetłumaczyć jako: „… czyż nie po to właśnie osiągnęłaś królewską godność?”.

P: Jaki jest sens wersetu z Księgi Estery 4:14?

Odp.: Estera miała obowiązek zaryzykować życie i podjąć działanie. Bóg jednak i tak chroniłby Żydów, niezależnie od jej posłuszeństwa. Jednak bezpieczeństwo jej samej i jej rodziny byłoby bardziej zagrożone, gdyby „postępowała ostrożnie”, niż gdyby działała odważnie.

P: Czy w kontekście Księgi Estery 4:14 zdarzały się sytuacje, w których wydawało ci się, że zrozumiałeś Bożą wolę dotyczącą twojego życia, a jednak całkowicie się myliłeś?

Odp.: Wcześniej Estera mogła sądzić, że została królową tylko dzięki szczęściu. Albo mogła myśleć, że jest królową wyłącznie dlatego, że Bóg ją błogosławił za wierność wobec Niego. Okazało się jednak, że żadna z tych hipotez nie była prawdziwa. Bóg celowo sprawił, że została królową, aby zrealizować swój plan pokrzyżowania planów Hamana. Być może nie powinniśmy zbytnio martwić się próbami zrozumienia powodów, dla których Bóg działa w naszym życiu, ponieważ – podobnie jak trzej przyjaciele Hioba – i tak najprawdopodobniej się pomylimy.

Pytanie: Kto w Est 4,15-16 podjął inicjatywę, planując ucieczkę przed tym niebezpieczeństwem?

Odp.: Chociaż Mordechaj początkowo poinformował Esterę o wielkim niebezpieczeństwie, to pozostawił jej zadanie zaplanowania, co należy zrobić. Mordechaj postąpił mądrze. Nie znał on tak dobrze szczegółów i relacji panujących na dworze królewskim oraz życia w haremie, jak Estera, więc mądrze powierzył jej opracowanie najlepszego planu.

Kiedy trzeba zrobić coś ważnego, czasami najmądrzejszą rzeczą, jaką możemy zrobić, jest powierzenie zadania komuś, kto lepiej zna szczegóły, i przekazanie mu tej odpowiedzialności. Czasami ludzie głupio myślą, że „jeśli coś ma się udać, to zależy to ode mnie” i zaczynają zakładać, że osobiście mają doświadczenie i wiedzę na temat szczegółów, by zrobić coś samodzielnie, nie przekazując inicjatywy komuś, kto jest do tego lepiej przygotowany.

Pytanie: Czy w Est 4:16 postawa Estery była właściwa?

Odp.: Tak. Najpierw spróbujmy zrozumieć sytuację. Jako przykład jego okrucieństwa: kiedy Kserkses podróżował ze swoją armią do Grecji, bogaty Lydyjczyk imieniem Pytios ugościł armię perską i przekazał ogromne sumy pieniędzy na pokrycie części kosztów utrzymania wojska. Kiedy Kserkses wycofał się z Grecji, a Pytios poprosił, by jego najstarszy z pięciu synów został zwolniony ze służby wojskowej, aby mógł pozostać z nim w podeszłym wieku, Kserkses zareagował, przecinając ciało syna na pół i każąc swojej armii przemaszerować między połówkami. Myślę, że właśnie w ten sposób Kserkses umiał mówić „nie”.

W każdym razie Estera zamierzała stawić się przed królem bez zaproszenia, a karą za to była śmierć, chyba że król ją przyjął.

Estera zamierzała więc zrobić wszystko, co w jej mocy, ale była zadowolona, pozostawiając wynik w rękach Boga. Jej postawa, która wygląda na zadowolenie lub rezygnację, nie wynika z braku troski, ale ze świadomości, że wyniku nie można powierzyć nikomu innemu. Nie wiedziała, czy jej plan się powiedzie, czy nie. Była jednak gotowa dać z siebie wszystko, nie znając wyniku.

Parafrazując słowa C.A. Moore’a: osoba lekkomyślna działa bez strachu, a osoba odważna – pomimo strachu.

Inni, którzy wykazali się odwagą, to między innymi Szadrach, Meszach i Abednego w rozpalonym piecu, Daniel w jaskini lwów, Paweł, Piotr, Jan i pozostali apostołowie.

Pytanie: Czy kiedykolwiek znalazłeś się w sytuacji opisanej w Księdze Estery 4:16, w której zadowolenie Boga mogłoby oznaczać utratę pracy, związku lub czegoś, co cenisz? Jak sobie z tym poradziłeś / jak byś sobie z tym poradził?

Odp.: Czasami po prostu można otrzymać rozkaz lub zostać zmuszonym do popełnienia grzechu. Innym razem można otrzymać rozkaz lub zostać zmuszonym do pomocy komuś innemu w popełnieniu grzechu. Może to być negatywny przymus lub pozytywna zachęta.

Kiedy znajdujemy się w takiej sytuacji, musimy „oszacować koszty”. Czy praca, przyjaźń lub cokolwiek innego, co jest zagrożone, jest naprawdę ważniejsze niż zadowolenie Boga? Ponadto Bóg może coś uczynić, aby zmienić tę sytuację. Bóg nie pociąga nas do odpowiedzialności za skutki; pociąga nas do odpowiedzialności za wierność wobec Niego.

Pytanie: Czy w Księdze Estery 4:16 Estera złamała prawa rządowe, udając się na audiencję do króla?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę cztery kwestie.

1. Biblia nigdzie nie wspomina, by Estera w ogóle zastanawiała się nad moralnością tego postępowania. Nie było w tym jednak nic złego, jak pokazują kolejne punkty.

2. Nakazy Nowego Testamentu dotyczące posłuszeństwa wobec wszystkich władz i oddawania czci królowi (Rz 13,1-4; 1 P 2,13-15; Tt 3,1) nie zostały jeszcze spisane, a Estera nie złamała żadnego z nakazów, które już istniały.

3. Chociaż w Księdze Estery 4:16 jest napisane, że postępowała ona „wbrew prawu” lub „łamając prawo”, było to dozwolone, jeśli (i tylko wtedy, gdy) król wyciągnął ku niej swoje królewskie berło.

4. Nawet gdyby Nowy Testament został napisany wcześniej i nawet gdyby było to łamanie prawa, posłuszeństwo Bogu jest prawem wyższym niż prawa ludzkie. Z pewnością wstawianie się za życiem wszystkich Żydów jest ważniejsze niż przestrzeganie ludzkiego prawa.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 5:3,6 król perski był gotów oddać nawet połowę swojego królestwa?

Odp.: Kserkses prawdopodobnie zdał sobie sprawę, że prośba Estery była dla niej niezwykle ważna, skoro przyszła do króla bez wezwania. Był to udawany przejaw wielkiej hojności króla. Oczywiście nikt nie chciałby faktycznie prosić o połowę królestwa, ponieważ król miał również władzę, by zabić każdego w dowolnym momencie i z dowolnego powodu. Król Herod Antypas powiedział coś podobnego w Ewangelii Marka 6:22-28.

P: Dlaczego w Księdze Estery 5:4 Estera zaprosiła Hamana na ucztę?

Odp.: Powód nie został podany, ale mogło to mieć na celu umożliwienie królowi obserwacji natychmiastowej reakcji Hamana.

P: Dlaczego w Księdze Estery 5:4, 7-8 Estera nie powiedziała po prostu od razu królowi Kserksesowi, czego chce?

Odp.: Po pierwsze, król mógłby chętniej spełnić prośbę, gdyby był w dobrym nastroju po winie, ale to nie wyjaśnia, dlaczego zorganizowała dwa bankiety. Pismo Święte nie podaje powodu, dla którego to zrobiła, ale komentatorzy przedstawiają w tej kwestii pięć różnych opinii.

a) Nie widziała króla od 30 dni i chciała zarówno zbadać grunt, jak i odnowić dobre stosunki przed przedstawieniem swojej prośby. Innymi słowy, było to celowo zaplanowane.

b) Straciła odwagę w obecności króla. Innymi słowy, była to nagła zmiana spowodowana strachem.

c) W sali tronowej i podczas pierwszej uczty uznała, że nie jest to odpowiedni moment, by poruszyć tę sprawę.

d) Chciała wzbudzić napięcie i podkreślić wagę tej sprawy dla króla.

e) Chciała wyeksponować postać Hamana, aby dzięki jego nagłej, zaskakującej reakcji król mógł dostrzec, jakim bezdusznym mordercą był.

Bardzo ważną rzeczą, o której Estera nie miała pojęcia, było to, że podczas tego dwudniowego opóźnienia Bóg sprawił, iż Kserkses ponownie usłyszał o tym, jak Mordechaj ujawnił ten spisek, i postanowił uhonorować Mordechaja.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 5:9 i 6:7-9 Haman był tak naiwny, sądząc, że król odnosi się właśnie do niego?

Odp.: W odpowiedzi należy wziąć pod uwagę trzy kwestie.

1. Haman nie wiedział, że król ponownie usłyszał o Mordocheuszu (Est 6:3), więc nie miał powodu, by podejrzewać, że to właśnie Mordocheusz ma zostać uhonorowany.

2. Nadzieja i duma Hamana sprawiły, że uznał on siebie za jedynego kandydata do tego zaszczytu.

3. Często ludzie szybko mylą to, co prawdopodobnie jest prawdą, z tym, co chcieliby, aby było prawdą.

Pytanie: Jakie znaczenie ma fakt, że Haman miał dziesięciu synów (Est 5:11; 9:7-10,12)?

Odp.: Podobnie jak Żydzi, Persowie uważali posiadanie wielu synów za błogosławieństwo. W rzeczywistości w „Dziejach” Herodota, księga 1, rozdział 136, czytamy, że król perski wręczał prezent szlachcicowi, który miał najwięcej synów. Haman miał wszystko, przynajmniej w tym życiu, i mógłby to kontynuować, gdyby nie skupił się na Mordocheuszu i Żydach.

P: Dlaczego w Księdze Estery 5:14 szubienica miała 75 stóp wysokości?

Odp.: Nie było potrzeby, by szubienica miała 75 stóp wysokości. Chociaż znajdowała się na terenie należącym do Hamana, całe miasto widziało ją z tej wysokości i rozumiało, że nigdy nie powinno się sprzeciwiać Hamanowi. Ciekawe jest to, że hebrajski czasownik w wersecie 5:14 nie oznacza tylko „poprosić króla”, ale może również oznaczać „powiedzieć królowi”. Ogromna wysokość miała służyć jedynie temu, by ludzie z daleka i z bliska mogli zobaczyć śmierć osoby na niej wiszącej. Haman cieszył się wielkim szacunkiem wśród Persów, ale to mu po prostu nie wystarczało. Haman chciał, by wszyscy widzieli śmierć Mordocheusza, ale zamiast tego to sam Haman został „ponownie wywyższony” dzięki szubienicy.

Psalm 9:15 mówi, że narody sprzeciwiające się Bogu nie tylko zostaną pogrążone w otchłani, ale raczej pogrążą się w otchłani, którą same wykopały, prawdopodobnie z myślą o innych. Psalm 10:2 zawiera podobną naukę.

Pytanie: Jakiej dobrej zasady możemy się nauczyć od króla w Księdze Estery 6:1-3?

Odp.: Król ten czuł się zobowiązany do odwzajemnienia dobrem tym, którzy wyświadczyli mu dobro. Chociaż Ahaswerus nie był wierzącym, nadal możemy wyciągnąć wnioski z jego przykładu w tej kwestii. Jeśli ktoś wyświadcza nam dobro, dlaczego nie odwdzięczyć się tym samym? Jeśli ktoś wykonuje dla nas pracę lub coś nam daje, a z powodu jakiejś dziwnej szczeliny w prawie nie musimy mu zapłacić, i tak powinniśmy wynagrodzić go sprawiedliwie.

P: Czy w Księdze Estery 6:7-9 znajduje się jakieś pozabiblijne potwierdzenie tej nagrody w postaci przejazdu rydwanem niczym król?

Odp.: Tak. W książce „Persja i Biblia” (str. 233) czytamy, że Plutarch w dziele „Temistokles” 29 odnotowuje prośbę wygnanego króla spartańskiego Damarata, który poprosił o pozwolenie na przejazd w uroczystej procesji przez Sardes, nosząc swoją tiarę w pozycji pionowej, tak jak królowie perscy.

Zarówno asyryjskie, jak i perskie płaskorzeźby (ryciny w kamieniu) oraz rzeźby przedstawiały konie z czubkami na głowach, zgodnie z tym, co podaje Bardtke na str. 348 oraz komentarz Keila-Delitzscha do Starego Testamentu, tom 3, str. 360–361.

Drugi przykład jest podobny. W 7. księdze „Dziejów” Herodota (15–17) czytamy, że Kserkses nakazał swojemu wujowi Artabanowi założyć królewskie szaty, zasiąść na tronie i spać na królewskim łożu.

Pytanie: W Księdze Estery 6:6–12, w jaki sposób niektórzy ludzie dzisiaj żyją dla reputacji?

Odp.: Spójrzmy na dzisiejszych influencerów w mediach społecznościowych. Niektórzy pragną sławy jako środka do zdobycia bogactwa lub pozycji. Inni jednak, kierowani egoizmem, pragną jej po prostu dla samej sławy, tak jakby ich poczucie własnej wartości zależało od tego, czy inni mają o nich wysokie mniemanie.

Pytanie: W jaki sposób pogląd żony Hamana, opisany w Księdze Estery 6:13, różnił się od biblijnej doktryny o suwerenności Boga?

Odp.: Istnieją różne formy fatalizmu (bezosobowy i osobowy). Niezależnie od tego żona Hamana wierzyła, że los Hamana jest nieunikniony i nie ma sensu podejmować żadnych wysiłków, by go zmienić. Lepszym rozwiązaniem byłoby, gdyby Haman pokutował przed Bogiem i pogodził się z Mordocheuszem, ale najwyraźniej Hamanowi nigdy nie przyszło do głowy, by zrezygnować ze swojego planu i pokutować. Zeresz nie była jednak konsekwentna, ponieważ najwyraźniej zapomniała, że w Księdze Estery 5:14 ona sama wraz z przyjaciółmi Hamana namawiali go do zbudowania szubienicy.

Biblijne rozumienie suwerenności Boga głosi, że:

Wszystko, co Bóg postanowi, stanie się (Izajasz 43:13).

Nic, czego Bóg zabrania, nie stanie się (Job1:10 , 12; 2:6; Jan19:11 ).

Bóg pozwala ludziom, w pewnych granicach, robić rzeczy, za które są odpowiedzialni, nawet te, które łamią Mu serce (Jeremiasz7:31 ; 19:5; 32:35; Ezechiel 13:19; Łukasz 23:28-31).

Bóg zna całą przyszłość, w tym to, co każdy zdecyduje się uczynić (Psalm 139:16; Izajasz 42:9; 44:7).

Wszystko współdziała na rzecz Bożego planu (Efezjan1:11 ; Rzymian8:28 ; Księga Przysłów 16:4).

Jak mówi Tony Evans: „Kiedy okoliczności wydają się najbardziej ponure, Bóg potrafi połączyć to, co wydaje się nie do połączenia. Potrafi sprawić, że skrzyżują się drogi, które wydają się nigdy nie mogłyby się spotkać”. Komentarz biblijny Tony’ego Evansa, str. 484.

Pytanie: Co oznacza stwierdzenie w Księdze Estery 7:4, że król poniósłby stratę, gdyby Żydzi zostali zniszczeni?

Odp.: Estera w tym miejscu w końcu ujawniła, że jest Żydówką. Być może oznacza to, że gdyby Żydzi zostali zniszczeni, król poniósłby stratę w postaci rocznych dochodów z podatków, a także poddanych, którzy mogliby pełnić funkcje urzędników i żołnierzy. Ponadto, kiedy król podpisał dekret, nie zdawał sobie sprawy, że w ten sposób skazał swoją żonę Esterę na śmierć. W rzeczywistości w 3 rozdziale Księgi Estery Haman w ogóle nie wspomniał konkretnie o Żydach, więc król mógł nie być tego świadomy. Dopiero w pisemnym dekrecie, który sporządził Haman, a podpisał król, Żydzi zostali wymienieni z imienia.

Pytanie: Co stało się z Hamanem i Esterą w wersecie Estery 7:8?

Odp.: W Księdze Estery 6:10-11 Haman, który chciał upokorzyć Mordocheusza, został zmuszony do okazania mu szacunku. Tutaj Haman, który pragnął zabić wszystkich Żydów, błagał Żyda o łaskę. Król wszedł do pokoju i błędnie założył, że Haman napada na Esterę. W pomieszczeniu mogli znajdować się strażnicy i inne osoby. Król mógłby ich o to zapytać, gdyby chciał, ale Ahaswerus nie chciał wiedzieć więcej. Jego zdaniem los Hamana był już wcześniej przesądzony. Księga Przysłów 28:10 mówi, że ten, kto wciąga kogoś w złą pułapkę, sam w nią wpadnie.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 7:9 Harbona wspomniał o szubienicy Hamana?

Odp.: Każdy mógł zauważyć, że Haman budował szubienicę, a najwyraźniej Haman już wcześniej powiedział innym, dla kogo ona była przeznaczona. Harbona pomyślał, że król będzie chciał o tym wiedzieć, a być może zrobił to również z współczucia dla Estery. Jednak znacznie bardziej prawdopodobne jest, że wynikało to z nienawiści do Hamana. Haman z pewnością nie byłby zadowolony z „pomocności” Harbony. Pamiętajmy, że arogancja rodzi wrogów.

P: Czy w Księdze Estery 7:14 Estera powinna była wybaczyć Hamanowi i poprosić króla, by go uwolnił?

Odp.: Gdyby Estera tak postąpiła, kto wie, jak szybko Haman znów knułby spisek, by ich zabić. Haman był zasmucony tym, że miał zostać stracony, ale nic nie wskazuje na to, by w ogóle okazywał skruchę za próbę zabicia Mordocheusza i Żydów. Jeśli ktoś nie żałuje tego, co zrobił lub planował zrobić, prawdopodobnie spróbuje to powtórzyć.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 8:2,7 Estera powierzyła Mordechajowi zarządzanie majątkiem Hamana?

Odp.: Kiedy Haman miał zostać stracony jako zdrajca, utracił cały swój majątek. Państwo mogło przejąć majątek skazanego przestępcy zgodnie z „Historią” Herodota, księga 3, nr 128–129, oraz „Starożytności żydowskie” Józefa Flawiusza, księga 11, rozdz. 17.i.3. Król przekazał więc cały majątek Hamana Esterze, a ona powierzyła go Mordocheuszowi do zarządzania. Nie miało większego znaczenia, czy właścicielem i zarządcą majątku była Estera, czy Mordocheusz, ponieważ stanowili oni jedną rodzinę. W Księdze Przysłów 13:22 i następnych czytamy: „…Ale bogactwo grzesznika jest zachowane dla sprawiedliwego”.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 8:3 Estera upadła do stóp króla?

Odp.: Nie było to aktem oddania czci, lecz gestem emocjonalnym. Po drugie, było to wyrażenie wdzięczności i szacunku, ale przede wszystkim umożliwiło to Żydom obronę. Wydaje się, że jedynym złoczyńcą jest tu Haman. Zapomnijmy po prostu, że to król Kserkses jako pierwszy zatwierdził ten dekret.

P: Czym są dromadery, o których mowa w Księdze Estery 8:10?

Odp.: Są to wielbłądy jednogarbowe. Wielbłądy dromaderowe są wykorzystywane w Afryce i większości krajów Bliskiego Wschodu. Większość terytorium Iranu i pozostałej części Azji zamieszkują dwugarbne wielbłądy baktryjskie. Na marginesie, starożytny pisarz prawdopodobnie nigdy nie dokonałby takiego rozróżnienia, chyba że mieszkałby w kraju takim jak Persja, gdzie znano oba rodzaje wielbłądów. Na marginesie, Księga Estery 1:1 jest jedynym miejscem w Biblii, gdzie wspomniano o Indiach.

Pytanie: Dlaczego w Księdze Estery 8:11 Żydom pozwolono zabijać kobiety i dzieci?

Odp.: Tak postanowił król perski, a starożytni królowie nie słynęli z łaskawości. Należy jednak zauważyć, że Żydzi nie byli zobowiązani do wykonywania wszystkich rozkazów króla, a nigdzie nie jest napisane, że Żydzi zabili kobiety i dzieci. W rzeczywistości w Księdze Estery 9:6, 12, 15 jest mowa jedynie o tym, że Żydzi zabili mężczyzn.

P: Dlaczego w Księdze Estery 9:1-10 Żydzi i urzędnicy państwowi zabili swoich wrogów?

Odp.: Zrobiono to w ramach samoobrony. Ponadto prawo Starego Testamentu stanowiło, że ten, kto fałszywie oskarżył innego, miał zostać skazany na śmierć. Fakt, że Żydzi nie zabrali łupów, pokazuje, że zabójstwa te nie były zwykłą zemstą, ale miały „charakter sądowy”.

P: W Księdze Estery 9:2-3, kiedy wierzący powinni walczyć w „wojnie sprawiedliwej”?

Odp.: W tym przypadku, gdy ich wrogowie zamierzali zabić żydowskich mężczyzn, kobiety i dzieci, atak na nich był dozwolony. Gdyby okazali miłosierdzie ludziom, którzy nie mieli zamiaru pokutować za swoje czyny i prawdopodobnie zabiliby ich później, gdyby nadarzyła się okazja, to nie walczenie z nimi i nie zabicie ich byłoby „bezlitosne” wobec ich własnych rodzin.

P: Dlaczego w Księdze Estery 9:10 Żydzi nie sięgnęli po łupy?

Odp.: W Księdze Estery 8:10-11 napisano, że wolno im było zabrać mienie jako łup. Jednak gdyby to zrobili, mogłoby to stanowić problem, ponieważ narażaliby się na zarzut zabijania bogatych ludzi pod pretekstem, że byli oni wrogami Żydów, wyłącznie ze względu na ich bogactwo. Ponadto chcieli podkreślić, że chodziło o ich przetrwanie, a nie o czerpanie zysków z niegodziwości innych.

P: Jakie są współczesne przykłady sytuacji opisanych w Księdze Estery 9:19, w których lepiej zrezygnować z okazji do zarobienia dodatkowych pieniędzy?

Odp.: Żydzi mogliby zabrać całą zdobycz, ale mogłoby to przynieść im wiele kłopotów. Inwestowanie w coś, co znajduje się w szarej strefie prawa, może przysporzyć więcej kłopotów niż pieniądze, które można by na tym zarobić. Jednym ze sposobów doprowadzenia firmy do upadku jest udzielenie jej przez bank dużej pożyczki, z której firma korzysta, a następnie nagłe zażądanie natychmiastowej spłaty całej kwoty. Jeśli firma nie zdoła szybko znaleźć innego banku, który udzieliłby jej pożyczki, ogłasza upadłość, a bank może właśnie przejąć nową firmę.

P: Czy w Księdze Estery 9:18-32 Żydzi mieli prawo obchodzić święto Purim i święto Chanuka, skoro nie były to święta wymienione w Torze?

Odp.: Oczywiście. W Ewangelii św. Jana 10:22 Jezus obchodził Chanukę. Chanuka to święto poświęcenia świątyni przez Judasza Machabeusza w grudniu 165 r. p.n.e. Ciekawe jest to, że wyznawcy judaizmu w Etiopii i sąsiednich regionach Afryki nie obchodzili Purim; najwyraźniej ich przodkowie nigdy nie otrzymali tego listu.

P: Czy w Księdze Estery 10:3 i 9:4 Artaban, wezyr lub też szef straży przybocznej, który później zamordował króla Kserksesa w 465 r. p.n.e., mógł być tą samą osobą co Mordechaj?

Odp.: Nie. Według starożytnych historyków Artaban pochodził z Hyrkanii, położonej na południowo-wschodnim brzegu Morza Kaspijskiego. Był albo wezyrem, albo szefem straży przybocznej króla. Artaban zabił syna króla, a następnie zabił samego króla w jego sypialni, zanim ten zdążył dowiedzieć się, kto to uczynił. Artaban przejął władzę w Persji jako wezyr na około siedem miesięcy, aż sam również został zabity.

Nie wiemy, jak długo Mordechaj i Estera żyli i cieszyli się przychylnością na dworze. Być może Mordechaj zmarł przed rokiem 465 p.n.e.

P: Jakie są najwcześniejsze rękopisy Księgi Estery, które zachowały się do dziś?

Odp.: Chrześcijańskie rękopisy biblijne, pochodzące z około 350 r. n.e., zawierają Stary Testament, w tym Księgę Estery. Papirusy Chester Beatty’ego (IX, X) (II–IV w. n.e.) zawierają Księgę Estery

Papirus Scheide’a nr 1 zawiera Księgę Ezechiela, Księgę Daniela i Księgę Estery. Datowany jest na początek III wieku n.e. Pierwotnie składał się ze 118 kart, z których do dziś zachowało się 109.

W manuskrypcie Vaticanus (325–350 r. n.e.) zachowała się cała Księga Estery.

Manuskript Sinaiticus (340–350 r. n.e.) zachował całą Księgę Estery.

Manuskrrypt Aleksandryjski (ok. 450 r. n.e.) zachował całą Księgę Estery.

Wśród zwojów znad Morza Martwego nie ma żadnych kopii tej księgi.

P: Którzy wczesni pisarze odwoływali się do Księgi Estery?

Odp.: Pisarze sprzed soboru nicejskiego, którzy odwoływali się lub nawiązywali do wersetów z Księgi Estery, to:

Żydowski pisarz Józef Flawiusz (ok. 90 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Estery w dziele „Przeciw Apionowi” 1.8, str. 609.

Klemens Rzymski (96–98 r. n.e.): „Również Estera, będąc doskonała w wierze, naraziła się na nie mniejsze niebezpieczeństwo, aby wybawić dwanaście plemion Izraela od grożącej im zagłady. Postem bowiem i upokorzeniem błagała wiecznego Boga, który wszystko widzi; a On, dostrzegając pokorę jej ducha, wybawił lud, dla którego narażała się na niebezpieczeństwo”. 1 Klemens, rozdz. 55, s. 20

X Melito/Meleto z Sardes (170–177/180 r. n.e.) nie umieścił w swoim kanonie Lamentacji, Księgi Nehemiasza ani Księgi Estery. Niektórzy jednak zaliczali Lamentacje do Księgi Jeremiasza, a Księgę Nehemiasza do Księgi Ezdrasza. Fragment 4 z Księgi Wyciągów, str. 759.

Klemens Aleksandryjski (193–202 r. n.e.) „A ponadto Estera, doskonała w wierze, która uratowała Izrael z rąk króla i okrucieństwa satrapy – sama, jako kobieta, cierpiąca postami, powstrzymała dziesięć tysięcy uzbrojonych rąk, unieważniając swoją wiarą dekret tyrana; go samego wprawdzie uspokoiła, Hamana powstrzymała, a Izrael zachowała bez szwanku dzięki swojej doskonałej modlitwie do Boga”. Stromata, księga 4, rozdz. 19, str. 431.

Orygenes (225–254 r. n.e.), omawiając powody, dla których popierał apokryfy, mówi: „W wielu innych księgach świętych znalazłem czasem więcej w naszych egzemplarzach niż w hebrajskich, a czasem mniej. Przytoczę kilka przykładów, ponieważ nie da się wymienić ich wszystkich. W Księdze Estery ani modlitwa Mordocheusza, ani modlitwa Estery – obie mające na celu budowanie czytelnika – nie występują w tekście hebrajskim”. Orygenes do Afrykanusa, rozdz. 3, s. 386–387

Orygenes (225–254 r. n.e.) „Również Mardocheusz w Księdze Estery z Septuaginty nazywa wrogów Izraela »tymi, których nie ma«, mówiąc: »Nie oddawaj, Panie, swojego berła tym, których nie ma«”. (Cytuje Księgę Estery 4:22 w Septuagincie) Komentarz Orygenesa do Ewangelii św. Jana, księga 2, rozdz. 7, s. 330

Po soborze nicejskim

Euzebiusz z Cezarei (318–339/340 r. n.e.)

Afrahata Syryjczyka (337–345) – Wybrane rozprawy

X Atanazy (367,325–373 r. n.e.) nie uznawał tego tekstu za Pismo Święte, ale uważał, że warto go przeczytać

Ambroży z Mediolanu (370–390 r. n.e.)

X Grzegorz z Nazjanzu (330–391 r. n.e.) wymienił wszystkie księgi Pisma Świętego w wierszu, stwierdzając, że wszelkie księgi wykraczające poza ten wykaz nie są autentycznym Pismem Świętym. Jego lista była taka sama, jak ta, z której korzystają dziś protestanci, z wyjątkiem tego, że nie uwzględnił on Księgi Nehemiasza, Księgi Estery ani Apokalipsy. Nie wspomniał o Lamentacjach, ale mógł uznać, że są one zawarte w Księdze Jeremiasza. Nie wymienił z nazwy listów Pawła ani Listu do Hebrajczyków, ale stwierdził, że Paweł napisał czternaście listów. Wiersz Grzegorza znajduje się (w języku greckim) w tomie 37 dzieła Migne’a „Patrologia Graeca”, kolumny 471–474 (Carmina Dogmatica, księga 1, sekcja 1, Carmen XII)

Pacian z Barcelony (342–379/392 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Estery i Księgi Daniela. List 2, rozdz. 5.1, s. 33

Sobór w Hipponie, Afryka Północna (393 r. n.e.)

Amfilochiusz z Ikonium (394 r. n.e.) twierdzi, że Księga Estery była akceptowana jedynie przez niektórych.

Sobór w Kartaginie (397 r. n.e.)

Rufinus (394–406 r. n.e.)

Sulpiciusz Sewer (363–400 r. n.e.)

Hieronim (373–420 r. n.e.) omawia księgi Starego Testamentu. W szczególności omawia Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Kapłańską, Księgę Liczb, Księgę Powtórzonego Prawa, Pięcioksiąg, Księgę Hioba, Jezusa, syna Nave’a [Jozue], Księgę Sędziów, Księgę Rut, Księgi Samuela i Królów (2 księgi), dwunastu proroków: Ozeasza, Joela, Amosa, Obadiasza, Jonasza, Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza, Izajasza, Jeremiasza, Ezechiela, Daniela, Estery, Ezdrasza, Nehemiasza, List 53, rozdz. 7–8, str. 99–101.

Sobór w Kartaginie (218 biskupów) (393–419 r. n.e.)

Epifaniusz z Salaminy (360–403 r. n.e.)

Jan Chryzostom (-407 r. n.e.)

Augustyn z Hippony (388–430 r. n.e.)

Półpelagianin Jan Kasjan (419–430 r. n.e.) nawiązuje do Księgi Estery.

Wśród heretyków i fałszywych ksiąg

X Pelagiański heretyk Teodor z Mopsuestii (350?–428 n.e.) odrzucił Księgę Estery.

Pytanie: Dlaczego Księga Estery nie znalazła się wśród zwojów znad Morza Martwego?

Odp.: Prawdopodobnie nie tylko dlatego, że jest to stosunkowo krótka księga, ponieważ biblioteka Zwojów znad Morza Martwego jest bardzo obszerna, a znaleziono nawet krótsze księgi. W książce „The Meaning of the Dead Sea Scrolls” (str. 119) spekuluje się, że sekta z Qumran odrzuciła tę księgę z powodów teologicznych. Nie wiemy dokładnie dlaczego, ale jedną z wielu możliwości jest to, że nie zgadzali się na to, by Estera poślubiła króla pogańskiego (chociaż nie miała w tej sprawie wyboru).

Pytanie: Jakie są różnice w tłumaczeniu Księgi Estery między tekstem hebrajskim a grecką Septuagintą?

Odp.: Podczas gdy tłumaczenie syryjskie (aramejskie) oraz tłumaczenie Hieronima są zgodne z tekstem hebrajskim, grecka Septuaginta zawiera 6 dodatkowych fragmentów.

1. Na początku księgi wspomniana jest wizja. Dodaje to 301 greckich słów.

2. Pod koniec rozdziału 3 dodano rzekomy tekst listu. Stanowi to 244 greckie słowa.

3. Koniec rozdziału 4 zawiera 582 greckie słowa.

4. Na początku rozdziału 5 wspomniana jest modlitwa Estery, co dodaje 70 greckich słów.

5. Koniec rozdziału 7 zawiera 539 greckich słów, głównie rzekomy list wysłany przez króla.

6. Ostatnia sekcja, na końcu Księgi Estery, zawiera 235 dodatkowych greckich słów.

Podsumowując, „tłumacz” Septuaginty znacznie rozbudował tę księgę, dodając 107 wersetów do 167 wersetów oryginalnych. Być może rozbudowa ta przebiegała w dwóch etapach, ponieważ rozszerzenia Septuaginty mogły pochodzić z greckiej redakcji lucjańskiej.

W pozostałej części Księgi Estery greckie tłumaczenie jest mniej precyzyjne niż w przypadku Tory i niektórych innych ksiąg. W tłumaczeniu pominięto część powtórzeń występujących w tekście hebrajskim.

Oto różnice z rozdziału 2. Pierwsze zdanie w każdej parze to tłumaczenie hebrajskie zaczerpnięte z „Literal Translation” Jaya P. Greena. Drugie zdanie to tłumaczenie z Septuaginty pochodzące z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona pt. „The Septuagint: Greek and English”.

Est 2:1 „Przypomniał sobie Waszti” vs. „nie wspominał już o Astin”

Est 2:1 „co uczyniła i co przeciwko niej postanowił” vs. „co powiedziała i jak ją potępił”.

Est 2:2 „słudzy króla powiedzieli” a „słudzy króla, którzy mu służyli, powiedzieli”

Est 2:2 „piękne młode dziewice” vs. „cnotliwe, piękne młode dziewice”

Est 2:3 „piękne młode dziewice” kontra „piękne, cnotliwe, młode panny”

Est 2:3 „do pałacu w Susie” vs. „do miasta Susa”

Est 2:3 „eunuch” a „komorny”

Est 2:3 „oczyszczenia” kontra „oczyszczenie i inne obowiązki”

Est 2:4 „panować” kontra „być królową”

Est 2:5 „pałac w Susie” a „miasto Susa”

Est 2:7 „wychowywała” a „miała przybraną córkę”

Est 2:7 „nie miała ani ojca, ani matki. A dziewczyna ta była piękna z wyglądu i miała wspaniałą sylwetkę. Po śmierci jej ojca i matki Mordechaj przyjął ją za swoją córkę” a „gdy zmarli jej rodzice, wychował ją, by stała się jego żoną; a dziewczyna ta była piękna”.

Est 2:8 „Esterę zabrano do pałacu królewskiego, pod opiekę Hegaja” a „Esterę zaprowadzono do Gaja”

Est 2:9 „traktował ją… najlepiej” vs. „traktował ją… dobrze”

Est2:11 : „aby dowiedzieć się, jak się ma Estera i co się z nią stanie” w porównaniu z: „aby zobaczyć, co się stanie z Esterą”.

Est 2:13 „Wszystko, co ona powie, zostanie jej dane, aby mogła wyjść z domu kobiet do pałacu królewskiego” w porównaniu z „a ten, komu król wyda rozkaz, przyprowadzi ją, aby weszła wraz z nim z komnat kobiet do komnaty królewskiej”.

Est2:14 „gdzie Shaashgaz, eunuch królewski, który pilnował konkubin” vs. „Gai [Hegai], komorny królewski, nadzorca kobiet”

Est2:14 „spodoba się mu, a zostanie wezwana po imieniu” vs. „chyba że zostanie wezwana po imieniu”.

Est2:15 „którą przyjął za swoją córkę” vs. (brak)

Est2:15 „nie pragnęła niczego poza tym, co powiedział Hegai, eunuch królewski, nadzorca kobiet” vs. „nie zaniedbywała niczego, co nakazał nadzorca, opiekun kobiet”

Est2:16 „dziesiąty miesiąc, czyli miesiąc Tebet” vs. „dwunasty miesiąc, czyli Adar”

Est2:17 „kochał Esterę ponad wszystkie kobiety” vs. „kochał Esterę”

Est2:17 : „łaska i przychylność” kontra „przychylność”

Est2:17 „koronę królewską na jej głowę i ustanowił ją królową zamiast Waszti” kontra „nałożył na nią koronę królewską”.

Est2:18 „książęta i wszyscy jego słudzy, ucztę Estery” vs. „przyjaciół i wielkich mężów przez siedem dni, i hucznie świętował ślub Estery”

Est2:18 : „prowincje i rozdał dary, zgodnie z rangą króla” vs. „jego panowanie”.

Est2:19 : „A gdy dziewice zgromadziły się po raz drugi, Mordechaj zasiadał przy bramie królewskiej” w porównaniu z: „Mordechaj zaś pełnił służbę w pałacu”.

Est2:20 : „rodziny lub jej ludu” w porównaniu z „rodziny”.

Est 2:20 „gdyż Estera była posłuszna rozkazom Mordocheusza, tak jak wtedy, gdy była przez niego wychowywana” vs. „gdyż tak jej nakazał Mordocheusz, aby bała się Boga i wypełniała Jego przykazania, tak jak wtedy, gdy była z nim; a Estera nie zmieniła swojego sposobu życia”.

Est 2:21 „W owych dniach, gdy Mordechaj siedział przy bramie królewskiej, dwaj eunuchowie królewscy, Bigthan i Teresz, z tych, którzy strzegli progu, rozgniewali się i zamierzali wyciągnąć rękę na króla Ahaswerusa” vs. „A dwaj komorzy królewscy, dowódcy straży przybocznej, byli niezadowoleni z powodu awansu Mordocheusza i zamierzali zabić króla Artakserksesa.”

Est2:22 „Królowa Estera” a „Estera”

Est2:22 „przekazała królowi w imieniu Mordocheusza” vs. „poinformowała króla o spisku”.

Est2:23 „A gdy sprawę zbadano, wyszła na jaw; i obu powieszono na drzewie. I zapisano to w Księdze Spraw Dni przed obliczem króla.” vs. „A król przesłuchał obu eunuchów i powiesił ich; a król rozkazał, aby w królewskich kronikach odnotowano na pamiątkę zasługi Mordocheusza, jako pochwałę.”

Est 3:7 „W dwunastym miesiącu” (tekst masorecki) vs. „I los padł na dwunasty miesiąc” (Septuaginta) (najprawdopodobniej tekst Septuaginty jest dodatkiem)

Księga Estery 8:1-12 w recenzji lucjańskiej Septuaginty znacznie różni się zarówno od tekstu hebrajskiego, jak i od standardowej Septuaginty. (The Expositor’s Bible Commentary, tom 4, str. 828).

Est9:24 : „Agagita” w porównaniu z „Macedończykiem”

Est 10:3 „wielki wśród Żydów i miły tłumowi swoich braci, dążący do dobra swojego ludu i głoszący pokój wszystkim swoim potomkom” w porównaniu z „wielkim mężem w królestwie, czczonym przez Żydów, który przeżył swoje życie jako ukochany przez cały swój naród”.

Bibliografia do tego pytania: tłumaczenie hebrajskie pochodzi z „Literal Translation” Jaya P. Greena, a tłumaczenie Septuaginty – z przekładu Sir Lancelota C.L. Brentona „The Septuagint: Greek and English”. Wykorzystano również „The Expositor’s Bible Commentary” oraz przypisy w Bibliach NASB, NIV, NKJV i NRSV.

O ile nie wskazano inaczej, cytaty z Pisma Świętego pochodzą z Berean Standard Bible (BSB), która znajduje się w domenie publicznej. https://berean.bible/

www.biblequery.org