< Maswali ya Biblia kutoka 1 Wafalme

S: Katika 1 Fal, ni nini makadirio ya kalenda ya wafalme wa Israeli na Yuda?

J: Hapa kuna kalenda zote mbili pamoja.

Hapa ni kalenda ya wafalme wa Israeli

Tarehe K.K.    Mtawala wa Israeli   Miaka ya Utawala            Maandiko ya Biblia Yanayounga Mkono

931/930-910 Yeroboamu   22       1 Fal 14:20

910/909-909/908    Nadabu          2          1 Fal 15:25-31

909/908-887/886    Baasha           24       1 Fal 15:32

887/886-886/885    Ela       2          1 Fal 16:8,9

886/885        Zimri (siku 7) Siku 7 1 Fal 16:17

886/885-880 Tibni   5          1 Fal 16:21-23

886/885-874 Omri (aliingiliana na Tibni miaka 5)          12       1 Fal 16:21-23

874-853         Ahabu 22       1 Fal 16:29

853-852         Ahazia (hakuwa na mwana)           2          1 Fal 22:51

852-841         Yoramu (=Yehoramu) mwana wa Ahabu 12       2 Fal 3:1

841-814         Yehu   28       2 Fal 8:25

814-798         Yehoahazi      17       2 Fal 13:1

798-782         Yehoashi        16       2 Fal 13:10

793-753         Yeroboamu II (mtawala mwenza miaka 11)        41            2 Fal 14:23

753-753/752 Zekaria           Miezi 6           2 Fal 15:8

753/752        Shalumu (alimuua Zekaria) Mwezi 1         2 Fal 15:13

753/751-742 Menahem      10       2 Fal 15:17

742/741-742/740    Pekahia          2          2 Fal 15:23

752-742         Peka alitawala (au aliasi) katika Transjordani     10            2 Fal 15:27 inasema alitawala miaka 20 lakini ulinganisho na wafalme wa Yuda unaonyesha wakati mmoja na Menahem

742/740-732/731    Peka alitawala baada ya kumuua Pekahia            10 + miaka 10 iliyotangulia 2 Fal 15:27

732/731-722 Hoshea (alimuua Peka)       9          2 Fal 17:1

722 +/- mwaka 1      Samaria inaanguka              2 Fal 17:5-6

Tarehe K.K.    Mtawala wa Yuda     Miaka ya Utawala            Maandiko ya Biblia Yanayounga Mkono

931/930-914/913    Rehoboamu  17       1 Fal 14:21

913-911/910 Abiya  3          1 Fal 15:1-2; 2 Nya 13:1-2

911/909-870/868    Asa     41       1 Fal 15:9-10; 2 Nya 16:12

873/872-848/847    Yehoshafati (mtawala mwenza na Asa miaka 13)      25       1 Fal 22:41-42

853/852-841 Yehoramu (mtawala mwenza na Yehoshafati miaka 5)         8          2 Fal 1:17; 2 Nya 21:5

841     Ahazia            1          2 Fal 8:25-26; 2 Nya 22:1

841-835         Malkia Athalia           7          2 Fal 11:1,4; 2 Nya 23:1

835-796         Yoashi            40       2 Fal 11:4; 12:1; 2 Nya 24:1

796-767         Amasiya (aliuawa wauaji wa Yoashi)        29       2 Fal 14:1-2; 2 Nya 25:1

792/790-740/739    Azaria/Uzia (alipata ukoma) (mtawala mwenza miaka 23)  52       2 Fal 15:1; 2 Nya 26:1

751/750-736/734    Yothamu (mtawala mwenza miaka 11)   16            2 Fal 15:32-33; 2 Nya 27:1

744/743-720/715    Ahazi (mtawala mwenza miaka 14)          16            2 Fal 16:1-2; 2 Nya 28:1

729/728-699/686    Hezekia (mtawala mwenza miaka 14)     29            2 Fal 18:1-2; 2 Nya 29:1

698/697-643/642    Manase (mtawala mwenza miaka 11)     55            2 Fal 21:1; 2 Nya 33:1

642-640         Amoni 2          2 Fal 21:19; 2 Nya 33:21

640-609         Yosia  31       2 Fal 22:1; 2 Nya 34:1

609 K.K.         Yehoahazi      Miezi 3           2 Fal 23:31; 2 Nya 36:2

609-598         Yehoyakimu  11       2 Fal 23:36; 2 Nya 36:5

598/597-597 Yehoyakini     Miezi 3 na siku 10    2 Fal 24:8; 2 Nya 36:9

Machi 16, 597           Yerusalemu inachukuliwa; watu 10,000 wanafukuzwa.                       2 Fal 24:10-16

597-587/586 Gavana Sedekia       Miaka 11        2 Fal 24:18; 2 Nya 36:11; Yer 52:1-11

589-587         Wayahudi wanaasi dhidi ya Wababeli.                

Julai 18, 587/586     Yerusalemu na hekalu vinaharibiwa. Wengi wanafukuzwa.                       2 Fal 25; 2 Nya 36:17-21; Yer 52:6-30

581     Wababeli wanafukuza wengine kutoka Yuda.                

538     Koreshi inaruhusu wafungwa kurudi                     2 Nya 36:22-23

Kuna wasiwasi katika utawala wa baadhi ya wafalme. Uzia alikufa kati ya 747 na 735 K.K., huku 740 K.K. ikiwa tarehe inayowezekana zaidi. Angalia http://www.webcitation.org/5rKrw27MI kwa makala ndefu inayoelezea kalenda hiyo.

S: Katika 1 Fal, ni nini vitabu vya 1, 2, 3, na 4 Wafalme?

J: Katika baadhi ya Biblia za Kikatoliki, vitabu vya 1 na 2 Samweli huitwa 1 na 2 Wafalme. Kisha wanaitia vitabu vya 1 na 2 Wafalme majina ya 3 na 4 Wafalme.

S: Katika 1 Fal, Yos, Waam, na mahali pengine, kwa nini kuna vurugu nyingi sana katika Agano la Kale?

J: Kwanza kabisa, hata kusoma kwa haraka kitabu cha Ufunuo kutamridhisha mtu kuwa hili halikozuiliwa kwenye Agano la Kale peke yake. Biblia si kitabu kilichosafishwa kinachosimulia tu mambo mazuri watu waliyoyafanya na kudanganya kwamba mambo mabaya hayakutokea. Kweli, mara nyingi watu wa kimungu walisimama kwa ujasiri kwa ajili ya haki mbele ya uovu na vurugu. Vurugu katika Agano la Kale zinaangukia katika makundi matatu makubwa.

Matendo ya Dhambi: Biblia inarekodia si tu mambo mabaya watu wasioamini walifanya, bali pia inarekodia kwa uaminifu mambo mabaya yaliyofanywa na waaminio, kama vile Daudi.

Wakati mwingine Mungu ni mkali: Iwe ni gharika ya Nuhu, mapigo, au mambo mengine, Mungu analeta hukumu, na mara nyingi ni ya vurugu. Watu wana maoni tofauti kuhusu kupoteza maisha ya binadamu, na Mungu, ambaye aliumba watu kwa ajili yake mwenyewe na anaona milele, ana mtazamo tofauti wa kifo kuliko watu wengi.

Matendo ya kimungu ya waaminio: Si tu kwamba Mungu ni mkali wakati mwingine, bali pia wakati mwingine aliamuru, alitaka, na hata aliamrisha watoto wake watiifu 'kufunga upanga' na kupigana kwa jina lake na kwa watu wake. Wapinga vita wakali wana ugumu wa kupatanisha na mtazamo wa Mungu wa vita katika Agano la Kale. Suluhisho ni rahisi: Amri za Mungu zinaonyesha kwamba yeye kamwe hakuwa mpinga vita.

S: Katika 1 Fal, kwa nini tunapaswa kusoma vitabu vya 1, 2 Wafalme na 1, 2 Mambo ya Nyakati?

J: Biblia inatupa mafundisho makubwa ya mafundisho katika barua za Agano Jipya, masimfu makubwa na maombi ya Zaburi, unabii mkubwa katika Ufunuo, na mfano mkubwa wa Yesu mwenyewe wa kufuata katika injili nne. Basi kwa nini tunahitaji kusoma vitabu vya Waamuzi hadi Mambo ya Nyakati, ambapo mifano iko mbali na ukamilifu na mafundisho yana nafasi ndogo? Jibu ni kwamba ingawa tunaweza kujifunza kweli kuhusu Mungu, mwanadamu, na jinsi wanavyohusiana katika sehemu nyingi za Biblia, kujifunza kwetu kuwa werevu hakutakuwa kamili bila kuona 'kwa vitendo' visa vya maisha ya watu, vinavyosimuliwa kutoka mtazamo wa Mungu.

Si kila mtu alipendezwa na kitabu cha Wafalme. Msionari wa Kiariani (wa uzushi) Ufilas, alipotafsiri Biblia kwa Wagoth wa Moesia, aliachilia vitabu vya Wafalme na Mambo ya Nyakati kwa sababu Wagoth walikuwa 'tayari na vita sana.' Ingawa Ufilas angeweza kufikiri alikuwa akimfanyia Mungu hisani, kama mhariri na mkaguzi wake, tutasoma neno la Mungu lisilo na upunguzaji na kuliacha lionyeshe kwa mfano kile tunachohitaji kuona kuhusu utakatifu, uharibifu wa mwanadamu, hekima, na moyo wa Mungu.

S: Katika 1 Fal 1:1, kwa nini mwili wa Daudi haukuweza kutoa joto lolote?

J: Daudi alikuwa na zaidi ya miaka sabini. Angeweza kuwa na hali ya kimatibabu ambapo mwili wake haukuwa ukichambua chakula vizuri.

S: Katika 1 Fal 1:3, kwa nini Abishagi alimhudumia Daudi kwa njia hii?

J: Mambo manne ya kuzingatia katika jibu.

1. Labda washauri wa Daudi walidhani kwamba Daudi atapata joto kwa kuwa karibu naye na kwa mahusiano ya ngono.

2. Biblia haisemi kwamba juhudi zao za kumtunza Daudi zilikuwa sahihi.

3. Kama Daudi na Abishagi walikuwa na mahusiano ya ngono, hakungekuwa na kosa lolote katika hilo, kwani labda alikuwa masuria wake.

4. Hata hivyo, 1 Wafalme 1:4 inasema wazi kwamba hawakuwa na mahusiano ya ngono.

S: Katika 1 Fal 1:5-9, je, Daudi alikuwa na hatia hapa kwa kutoweka wazi mstari wa urithi wa ufalme?

J: Daudi anaweza kuwa amefanya makosa mawili hapa, si moja tu.

1. Daudi aliahidi Bathsheba, na hivyo Solomoni, kwamba Solomoni atakuwa mfalme. Hata hivyo, Daudi hakuwafanya maafisa wake waape uaminifu kwa Solomoni. Wafalme waliofuata waliepuka tatizo hili kwa kuwa na kipindi cha kutawala pamoja na mwana wao. Ingawa Daudi alikuwa na kipindi kifupi cha kutawala pamoja na Solomoni, inaonekana ingehitajika kuanza mapema zaidi, wakati Daudi bado alikuwa na afya njema.

2. Daudi inaonekana hakufikiria sana kuhusu kuanzisha mrithi wake. Mungu aliahidi Daudi kwamba mmoja wa wanawe angemfuata, lakini Daudi angeweza kuepuka mizozo ya baadaye, na labda kifo cha mwanawe Adoniya, kama angekuwa amefikiria zaidi kuhusu jambo hilo.

Leo watu wanaweza kuacha wasiwasi kuhusu maombi ya huduma mara tu wanapokuwa hawashiriki katika huduma hiyo. Basi kabla ya kumtazama Daudi kwa makosa yake kwa ukali sana, tuhakikishe kwamba hatuna mapungufu yale yale.

S: Katika 1 Fal 1:6, tunawezaje kuweka uhuru na sheria na muundo kwa watoto wetu?

J: Hapa kuna mapendekezo matano.

Kuthamini watoto wetu kama zawadi za Mungu ambazo tunazitunza ndiyo msingi wa kuweka sheria na muundo kwa watoto wetu (Zab 127:3-5; 128:3). Hatupaswi kuwafanya sanamu, bali tunapaswa kuwaona kuwa muhimu kwa macho ya Mungu kama sisi wenyewe (Fil 2:3,4). Tunaweka sheria za msingi si kwa manufaa yetu, bali kwa manufaa yao. Ninajua nimefanya makosa mengi kama mzazi, nikimwadhibu mtoto asiye na kosa, n.k., lakini kama watoto wako wanaweza kuona kwamba uko upande wao, na unajaribu kuwa mzazi bora uwezavyo, wanaweza kukusamehe. Nadhani sifa ya baba kwa mtoto wake itasikiwa masikioni pa utupu, kama baba haonyeshi upendo wake kwa mtoto.

Lengo la nidhamu yote ni kwa manufaa yao, si yetu. Nidhamu haipaswi kutegemea kutoa hisia zetu, au jinsi tunavyohisi kukera wanapoosa, bali tunapaswa kutoa matokeo na nidhamu nyingine kwa manufaa yao, si hisia zetu za siku hiyo. Hata hivyo, ingawa adhabu ya kimwili ni njia nzuri ya kutumia (Mith 22:15; Ebr 12:7-11), wanapaswa kuadhibiwa kwa kutotii, si kwa kuwa na tabia ya kitoto. Hata Mungu hawaadhibu watu kwa mambo mabaya wanayoyafanya, kama yalifanywa kwa kutojua kwa uaminifu, kwani dhambi haihesabiwi mahali pasipo na sheria (Rum 4:15; 5:13). Ingawa ni kweli kwamba mtoto anayekua anachagua mustakabali wake, kama hawajifunzi vizuri na vibaya, ni wazazi wanaoshindwa (Kumb 6:7; Mith 22:6).

Mabadiliko ya lengo lako kuu ni muhimu mtoto anapokua. Mtoto akiwa mdogo, tunasisitiza sheria zaidi kuliko sababu za sheria, lakini kama hatutaendelea kutoka hilo, mwanafunzi wa chuo akiwa mbali na nyumba ataachiwa akiuliza kwa nini anapaswa kutii sheria ambazo hakuwahi kukubaliana nazo au kuona thamani yake. Kitu kimoja tulichojifunza katika darasa la 'Kulea Watoto kwa Njia ya Mungu' ni kwamba na watoto wadogo wazazi wanaweka sheria zilizopangwa mtoto azifuate — kwa sababu tu sisi tulisema hivyo. Wazazi wengi hawatoki katika njia hiyo, na watoto hawajawahi kuelewa kwa nini. Wakienda chuoni, wazazi wanashangaa kugundua watoto wameacha sheria za wazazi wao. Labda kila kijana anayeacha nyumba na kwenda chuoni huacha anachokiona kama 'sheria zisizo za lazima', na maadili pekee na muundo waliyo nao ni wale wenyewe waliochagua kufuata.

Ni muhimu kutoa sheria zote kwa watoto wadogo. Hata hivyo, kazi yetu kwa watoto wakubwa hasa SI kutoa muundo bora na uhuru kwao. Badala yake, ni kuwafundisha, na kufanya kazi nao, ili pamoja tufike kwa muundo na sheria zinazofaa. Kwa wakati, nafasi yetu inapaswa kupungua. Kwa mazuri, nafasi yetu inabadilika kutoka msuluhishi, kwenda kocha, kwenda mchezaji wa msisimko, akimhimiza mtoto ambaye tunaweza kumfurahia.

Kwa mfano, kama muda wa kurudi nyumbani kwa kijana ni saa tano au saa sita usiku si muhimu sana kama kwamba una imani kwamba watafanya kwa uwajibikaji. Kumwuliza kijana anahisi wakati wa kurudi kwake unapaswa kuwa nini, na kwa nini, ni bora zaidi kuliko kudekreta wakati wa kurudi ambao anaweza kuuvunja akiwa chuoni hata hivyo.

Labda haiwezekani kutoa jibu moja 'sahihi' kuhusu kiasi cha muundo, kwa sababu hakuna jibu moja sahihi kwa watoto wote tofauti. Wimbo wa Sulemani 8:8-9 unazungumza kuhusu kuona tabia ya dada yao mdogo anayekua na anapokua, kumpa vizuizi na uhuru unaofaa kwa tabia yake. Efe 6:3 inasema kwa mababa wasichochee watoto wao. Njia rahisi sana ya kuwachochea ni kuwapa watoto wakubwa sheria bila sababu, na sheria zenye utata. 'Kulea Watoto kwa Njia ya Mungu' pia inasema ni rahisi zaidi kuwa na muundo mwingi mtoto akiwa mdogo, na kupunguza vizuizi mtoto anapokua, kuliko kuwa na uhuru mwingi sana na kisha kulazimishwa kubana baadaye.

Tarajia kufurahia vijana wako. Matarajio ya kimungu ni jambo muhimu ambalo darasa la 'Kulea Watoto kwa Njia ya Mungu' lilitufundisha. Hatupaswi kutarajia miaka ya ujana kuwa kamili ya maumivu na huzuni. Badala yake, wakati wa ujana tarajio ni kwamba baada ya mwenzako, vijana wako wanapaswa kuwa marafiki wako wa karibu. Zaidi ya watoto wadogo, unaweza kushiriki yaliyomo moyoni mwako, na kufurahia tu kuona mpito wao hadi utu uzima wa kimungu.

Shughulikia dhambi kwa uthabiti, lakini bila kuvunja roho. Kitu kingine kinachohusiana na ulichosema kuhusu kuwa nabii na kuhani katika familia, ni kwamba nabii si tu mwalimu tu, bali anakata tamaa. Nabii anasema ili kushughulikia kile kisicho kitakatifu, huku kuhani akishughulikia kile kilichotakatifu. Mambo yanayodhulumiwa na ya thamani kwa mtoto wako, anaweza kukushirikia, kwa siri, na ingawa baba mzuri ni mkali kuhusu kile kinachopaswa kusimama sasa hivi, anaweza pia kwa upole kushikilia kwa uangalifu roho dhaifu ya mtoto wake.

Angalia mjadala kuhusu Mith 22:15 kwa maelezo zaidi kuhusu muundo na uhuru katika kulea watoto wanaomcha Mungu.

S: Katika 1 Fal 1:9, kwa nini Adoniya alikwenda En-rogeli kutawazwa mfalme?

J: Haingaliwezekana kwa Adoniya kutawazwa Yerusalemu, ambapo Daudi na askari wake wangeona mara moja. Ilikuwa mbali kidogo, lakini inaonekana ilikuwa karibu vya kutosha kuwa rahisi, na kwa Daudi kutoshukosha chochote.

S: Katika 1 Fal 1:9 Adoniya alitumia mkakati, na Nathani alitumia mkakati katika 1 Fal 1:12-14, basi ni lini ni sahihi na ni lini si sahihi kutumia mkakati?

J: Mkakati, ambapo unaficha baadhi au yote ya nia zako hadi baadaye, unaweza kuwa mzuri au mbaya, kulingana na lengo. Lengo la Nathani lilikuwa kupita kizuizi cha kihisia cha Daudi na kumsaidia aone jinsi dhambi yake ilivyokuwa mbaya. Nathani hakupata chochote kibinafsi, bali hii ilikuwa kwa manufaa ya Daudi. Baada ya hili kutokea, mtu wa kimungu kama Daudi angefurahi kwamba hilo lilifanywa.

Adoniya alikuwa akipita mamlaka halali ya mfalme kwa ajili ya faida yake mwenyewe.

Kwa ujumla, katika kuamua kama tutumie au la mkakati, tunapaswa kuuliza maswali haya:

a) Je, hii ni kitu Mungu angetaka tufanye, na je, hii itamtukuza Mungu? (Angalia Kol 3:17)

b) Je, hii ni kwa mwisho wetu wa kibinafsi, au tunazingatia maslahi ya wengine kuwa muhimu zaidi ya yetu wenyewe? (Angalia Fil 2:3,4,20,21)

c) Je, tunafanya mabaya kwa jirani yetu, na je, tunampenda kama tunavyojipenda wenyewe? (Angalia Rum 13:9-10)

S: Katika 1 Fal 1:16, je, ni sawa kusujudu kwa watu?

J: Mara nyingi, ndiyo. Si sawa kusujudu kama kitendo cha kuabudu. Hata hivyo, ni wazi kwamba haikuwa kitendo cha kuabudu hapa, na ni sawa katika hali kama hii. Heshima inayotolewa kwa kusujudu mbele ya mfalme ni sawa na heshima inayotolewa kwa kuweka mkono wako juu ya moyo wako unaposema ahadi.

S: Katika 1 Fal 1:39-53 na 1 Nya 23:1, je, Solomoni alipakwa mafuta hapa Gihoni, au alipakwa mafuta hapa katika 1 Nya 25:21-25?

J: 1 Mambo ya Nyakati 25:22 inaonyesha kwamba hii ilikuwa mara ya pili Daudi kumpaka Solomoni mafuta kama mfalme. Mara ya kwanza ilifanywa kwa haraka, bila watu wengi walio hapo, kwa sababu ya tishio la Adoniya. Labda Daudi alifikiri mara ya pili, mbele ya watu wengi iwezekanavyo, ingefanya zaidi kuhakikisha watu hawataasi dhidi ya Solomoni.

Tambua kwamba aya zote tatu zinaonyesha wazi kwamba Solomoni alipakwa mafuta kuwa 'mfalme' kabla Mfalme Daudi hajafariki. Utawala mwenza, ambapo baba na mwana walitawala pamoja kwa miaka michache, ulikuwa wa kawaida katika nyakati za kale ili kuhakikisha mwana atakuwa na uzoefu unaohitajika. Kulingana na Ufafanuzi wa Biblia wa Waaminio uk.356, inadhaniwa kwamba utawala mwenza wa Solomoni ulidumu miaka miwili. Labda Daudi angeweza kuwa na matatizo machache na Adoniya na Absalomu kama ungekuwa mrefu zaidi.

S: Katika 1 Fal 1:50-51, je, Solomoni alipaswa kumwacha Adoniya aishi, au la?

J: Adoniya alishikamana na pembe za madhabahu kwa sababu alitaka huruma, na alitumaini kwamba hangeuawa kwani alikuwa mahali patakatifu. Solomoni alimhurumia, angalau hadi wakati wa baadaye ambapo Adoniya alitenda kwa shaka.

Solomoni alikuwa na mamlaka halali ya kuua wasaliti, ili kuzuia watu wasichukue kiti chake cha ufalme na kuzuia wengine kutoka kuasi. Kwa kuwa Adoniya alijifanya mwenyewe mfalme, Solomoni angekuwa na haki ya kumua Adoniya mara moja. Solomoni alimhurumia Adoniya, lakini katika 1 Wafalme 1:52 Solomoni alionyesha wazi kwamba Adoniya afanye kwa uangalifu, kwa sababu Solomoni angelimtazama.

Katika 1 Wafalme 2:17, ni Adoniya peke yake, si Adoniya na Abishagi wanaomwomba Bathsheba, si Solomoni, aoe. Kuoa masuria wa mfalme wa awali kungemuinulia kidogo lengo la Adoniya la kuwa mfalme. Kwa kuwa Solomoni hakuona nia nyingine yoyote, Solomoni alimtoa Adoniya adhabu ya kifo.

S: Katika 1 Fal 2:5,28,24, kwa nini Daudi hakumwadhibu Yoabu kabla ya hili?

J: Daudi alipaswa kumtekeleza Yoabu kwa mauaji kabla ya hili, lakini Daudi alihesabu kwamba 'wana hawa wa Seruya wana nguvu sana kwangu' katika 2 Sam 3:39. Daudi inaonekana alihesabu kwamba hukumu iliyochelewa ilikuwa bora kuliko kutokuwa na hukumu. Huhesabu la Daudi huenda halikuwa sahihi, lakini hukumu iliyochelewa ni bora kuliko kutokuwa na hukumu.

S: Katika 1 Fal 2:9, je, Solomoni alikuwa na hekima tayari kabla Mungu hajampatia hekima yake?

J: 1 Wafalme 3:12 haisemi kwamba Mungu angempa ombi lake siku zijazo, bali kwamba Mungu tayari alimpa ombi lake. Mungu hutoa baadhi ya maombi tu baada ya kuombwa; mara nyingine Humpa mtu mambo kabla ya kuombiwa, na wakati mwingine Mungu anaweza kumpa mtu ombi kwa sehemu kabla ya kuombiwa, na kwa ukamilifu baada ya mtu kuomba.

S: Katika 1 Fal 2:10; 11:21,43; 14:20; 2 Fal 14:29, n.k., kwa nini inasema mtu mmoja 'alilala na baba zake'?

J: Mfano huu wa lugha unamaanisha tu kwamba walikufa. Angalia When Critics Ask uk.195 na When Cultists Ask uk.54-55 kwa majibu yanayofanana.

S: Katika 1 Fal 2:10, Daudi aliwezaje kuzikwa Yerusalemu, kwa kuwa inasema 'alipumzika/kulala na baba zake', ambao labda walipumzika Bethlehemu?

J: Neno 'kuzikwa na baba zake' linamaanisha kwamba alikwenda kaburini kama walivyofanya, SI kwamba mwili wake ulikuwa pamoja na wao, kama mifano ifuatayo inavyothibitisha.

Azaria/Uzia 'alilala na baba zake na kuzikwa karibu nao katika Mji wa Daudi.' 2 Fal 15:7a 'alilala na baba zake na kuzikwa karibu nao katika shamba la mazishi la wafalme, kwa sababu watu walisema, "Alikuwa na ukoma."' 2 Nya 26:23

Manase 'alilala na baba zake na kuzikwa katika bustani ya ikulu yake, bustani ya Uza.' 2 Fal 21:18 'alilala na baba zake na kuzikwa katika ikulu yake.' 2 Nya 33:20a

Yehoyakimu 'alilala na baba zake' 2 Fal 24:6a. Hata hivyo Yehoyakimu alichukuliwa kwa pingu za shaba mpaka Babeli (2 Nya 36:6), ambapo labda alikufa huko.

Daudi 'alilala na baba zake na kuzikwa katika Mji wa Daudi.' (1 Fal 2:10) Baba zake labda wote walizikwa Bethlehemu, lakini bila shaka hawakuzikwa Yerusalemu, mji uliokuwa chini ya utawala wa Wayebusi hadi Daudi aliutwaa.

Solomoni 'alilala na baba zake na kuzikwa katika mji wa Daudi' 1 Fal 11:43; 2 Nya 9:31a. Babu wa Solomoni na wale waliomtangulia walizikwa Bethlehemu.

S: Katika 1 Fal 2:22-25, je, Solomoni alikuwa dhalimu kwa kumuua Adoniya kwa kuomba Abishagi awe mke wake?

J: Hapana. Juu ya uso, hii ilionekana kama ombi lisilo na hatari. Hata hivyo, Solomoni alikuwa na hekima ya kugundua nia za siri kwa sababu ya mchanganyiko ufuatao:

1. Adoniya kuwa mkubwa zaidi kwa umri.

2. Adoniya tayari alikuwa ameonyesha kwamba angefanya mambo (kama kutawazwa) kwa siri bila mfalme kujua.

3. Wafuasi wa Adoniya walikuwa bado wako.

4. Ndoa hii ya mwana mkubwa ingeongeza madai yake ya kuwa mfalme.

5. Maandiko hayaonyeshi dalili yoyote kwamba Adoniya alimpenda Abishagi au kinyume chake. Kama ombi hili halikutokana na upendo, basi nia nyingine ipi ingeweza kuwepo?

Sababu tatu za kwanza hazikutosha kwa Solomoni 'kumhukumu' Adoniya, kwa sababu Adoniya aliomba msamaha na Solomoni alimsamehe kwa kile kilichoonekana kuwa mtazamo wa zamani ambao haungerudiwa. Hata hivyo, Solomoni alikuwa na hekima ya bado kumtazama kwa tahadhari, wakati Adoniya alipojaribu kufanya hatua yoyote ya kuimarisha nguvu zake, Solomoni aliingia.

Kama Solomoni angekataa tu, Adoniya angeweza kuwaambia wengine kuhusu ukosefu wa haki wa mfalme. Tunaona hapa kwamba Solomoni aliadhibu kwa nia za uasi (bila tendo) na hiyo ni tofauti na mifumo mingi ya kisheria leo. Adoniya alipaswa kujua kwamba hii ingeonekana kana kwamba alikuwa akijaribu kuimarisha mkono wake, na nani anasema kwamba Solomoni hakuwa sahihi katika tathmini yake ya hali hiyo.

Kama mtu angetaka kutumia kanuni 'za zamani' za Solomoni kwa mifumo ya kisheria leo, hii ingemanisha kwamba katika kesi za mahakama rekodi za uhalifu na kuhudhuria mahakama za awali za mshtakiwa zingeweza kuletwa, na hivyo wahalifu waliopatikana na hatia wangekuwa na kiwango cha juu zaidi kuliko raia wa kawaida ili kuepuka tabia inayoshukiwa. Ukifikiri juu yake, kanuni za Solomoni hazionyeshi kuwa za zamani sana.

S: Katika 1 Fal 2:36-39, kwa nini Solomoni alimweka Shimei kizuizi hiki?

J: Shimei alithibitisha kwamba hakuwa mwaminifu kwa mfalme wa Israeli mara moja, na kizuizi hiki kilikuwa na maana nzuri. Shimei hangeweza kusababisha msumbufu zaidi, kama alilazimika kukaa mbele ya macho ya mfalme Yerusalemu.

S: Katika 1 Fal 2:38-46, je, Shimei alitoka Yerusalemu kwa sababu ya tukio lisilo na hatia, kama Asimov's Guide to the Bible uk.322 ya shaka inavyosema?

J: Hapana, Shimei alipuuza amri ya mfalme, kama leo wengi wanavyopuuza amri za Bwana. Kiongozi aliposamehewa, bado kunaweza kuwa na kizuizi ili kuhakikisha hakuna uasi zaidi.

S: Katika 1 Fal 3, ni kipengele gani cha pamoja katika kila moja ya mauaji hayo?

J: Solomoni hakuhukumu tu kwa matendo ya sasa. Alihukumu kwa nia za sasa na matendo ya zamani. Bila shaka, Mungu hahukumu tu kulingana na matendo ya mtu, bali kwa nia pia.

S: Katika 1 Fal 3:1, ni nani Farao wa Misri wakati huu?

J: Kulingana na kazi ya shaka Asimov's Guide to the Bible uk.322, alikuwa Psusennes II. Kijeshi, Misri ilikuwa dhaifu sana wakati huu, na kulikuwa na uadui kati ya Farao na makuhani wa Thebes. Kuondoa tishio la shambulio la mashariki lingekuwa na mantiki nzuri kwa Psusennes II.

S: Katika 1 Fal 3:1, je, Solomoni alikuwa sahihi kuoa binti ya Farao?

J: Hapana. 1 Wafalme 11:1-4 inasema kwamba wake wa Solomoni walimgeuza moyo wake mbali na Mungu. Inaonekana Solomoni alihisi usalama mkubwa sana katika maarifa yake ya Mungu, kiasi kwamba kwa makosa alidhani kutomtii Mungu katika eneo hili hakungemmdhuru.

S: Katika 1 Fal 3:3, ni nini kilikuwa kibaya katika kutoa sadaka mahali pa juu, kwa kuwa Solomoni alimtolea Mungu sadaka?

J: Mahali pa juu yalikuwa majukwaa madogo yaliyoinuliwa yaliyotumika kwa ibada. Haya yalitumika zaidi kwa ibada ya Baali, ingawa ni wazi ni Mungu ambaye Solomoni anamwabudu hapa. Mambo matatu ya kuzingatia katika jibu.

1. Agano la Kale lilisema kwamba Mungu anapaswa kutolewa sadaka tu katika Hekalu Yerusalemu. Mahali pa juu yangaliweza kutumika baadaye kwa ibada ya Baali pia.

2. Wakati huu, hapakuwa na Hekalu kuu Yerusalemu. Kwa kutoa sadaka elfu moja ya makholocaust, hapakuwa na mahali pa kufanyia hivi Yerusalemu. Mtu hawezi kudai kwamba kwa kuwa hapakuwa na Hekalu, mtu asimtolewe Mungu sadaka. 1 Wafalme 3:5 inaonyesha wazi kwamba Mungu alipendezwa na ibada ya Solomoni.

3. 1 Wafalme 3:2-3 inataja, kwa tahadhari, kuabudu mahali pa juu, kwa sababu hili lilikuwa limekatazwa Hekalu likiwa limejengwa. Baada ya Hekalu kujengwa, hakungekuwa na sababu ya kuabudu mahali pa juu.

S: Katika 1 Fal 3:7-11, tunajifunza nini kuhusu maombi yetu leo?

J: Tunaweza kujifunza mambo matatu angalau.

1. Kuwa mwangalifu unachoomba.

2. Mungu anapendezwa zaidi na baadhi ya maombi kuliko mengine.

3. Yak 4:3 inaonyesha kwamba Mungu anafurahia maombi ya msaada katika kumhudumia Mungu badala ya maombi ya tamaa za kibinafsi.

S: Katika 1 Fal 3:7-11, ni lini Mungu anaweza kumbariki mtu kwa kutoomba kitu fulani katika maombi?

J: Solomoni hakubarikiwa kwa sababu hakuomba kabisa, bali kwa sababu aliomba mambo muhimu zaidi badala yake. Kabla tuombu, tunaweza kutaka kuweka vipaumbele vya muhimu zaidi.

S: Katika 1 Fal 3:10-12, kwa kuwa Mungu alimpa Solomoni hekima, kwa nini Solomoni alihukumu kati ya wanawake wawili badala ya kuwaadhibu wote wawili kama Torati ilivyoamrisha?

J: Watu wanaweza kuchagua kutumia hekima yao kujifunza njia za Mungu au kuitumia kwa mambo mengine. Solomoni alikuwa na hekima ya kufaulu katika lolote alilofanya. Alitambua kwa akili ni mwanamke yupi anayesema ukweli, lakini hakutumia sheria ya Mungu kama alipaswa, au hakuwa na ushahidi kwamba walikuwa wa kazi hiyo mbaya.

S: Katika 1 Fal 3:12, ni nini 'moyo wenye hekima na ufahamu'?

J: Kiebrania hapa ni cha kuvutia; kwa kweli kinamaanisha moyo wenye hekima na wa kusikia/kuelewa. Moyo ungekuwa kiti si tu cha maarifa, bali cha maarifa yaliyotumika, hukumu ya busara, tabia, na wasiwasi. Moyo wenye hekima ni ule unaomsikiliza Mungu.

S: Katika 1 Fal 3:16-28, je, Solomoni alikuwa sahihi hapa, au alipaswa kuwaadhibu wanawake wote wawili walioshindana kuhusu mtoto?

J: Solomoni alipaswa kuondoa ukahaba katika nchi. Kwa kuwa alifanya kosa la kutofanya hivyo, alihukumu kati yao kwa haki. Pia, kwa kuwa walikuja wenyewe, wengine wangeweza kumsamehe Solomoni kwa kutotumia ushahidi wa kujishinda.

S: Katika 1 Fal 3:28, Solomoni alifanya nini tofauti kuliko katika 1 Fal 2:22-23?

J: Katika 1 Wafalme 3:28, Solomoni aliona nia ya uasi ya Adoniya kwa usahihi, na alikomesha. Hata hivyo, mtu wa nje angeweza kushuku matendo ya Solomoni, na daima ajiulize kama Solomoni alikuwa akiogopa sana au mkali au la. Solomoni alifanya jambo sahihi wakati huu, lakini haikuonekana kwa wote kwamba ilikuwa jambo sahihi.

Katika 1 Wafalme 2:22-23 na wanawake wawili makahaba, ilikuwa wazi kwa wote jinsi Solomoni alivyofika kwenye uamuzi wake. Solomoni (inadaiwa) alifanya jambo sahihi, na kila mtu angeweza kuona na kukubaliana kwamba alifanya jambo sahihi.

Je, Solomoni alifanya kweli jambo sahihi? Sheria ilisema kwamba makahaba walipaswa kupigwa mawe hadi kufa. Wengine wangeweza kusema Solomoni alifanya vizuri, kwa sababu hawakupatikana wakifanya, kwa hiyo Solomoni hakuwa na ushahidi kwamba walikuwa makahaba. Kwa upande mwingine, kama walikuwa wanajulikana kuwa makahaba, Solomoni alikuwa akipuuza sheria ya Mungu hapa.

Wakristo wanapaswa kufanya jambo sahihi, na pia kujaribu kuonekana kwamba wanafanya jambo sahihi. Paulo alikuwa na wasiwasi kuhusu hili katika 2 Kor 8:20-21 na 1 The 5:22. Kuna nyakati ambapo kufanya jambo sahihi kwa lazima haikuonekani vizuri kwa mtu fulani. Katika kesi hiyo, jambo sahihi bado lipaswa kufanywa, ingawa kwa njia isiyomkera dhamiri ya mwingine. Kuna hali nyingine ambapo watu wote wanaweza kuona na kukubaliana kwamba kitu ni jambo sahihi, lakini kwa kweli ni vibaya. Kwa mfano unaotia hofu wa hili, soma Yn 16:2.

S: Katika 1 Fal 4, wake wengine wa Solomoni walikuwa kina nani?

J: Hapa kuna orodha ya wachache wao tu.

Binti ya Farao - 1 Fal 3:1

Labda Malkia wa Sheba - 1 Fal 10:1-14

1 Wafalme 11:1-4 inasema Solomoni alikuwa na wake 700 na masuria 300. Usisahau kwamba Mungu aliamrisha mfalme asichukue wake wengi sana katika Kumb 17:17, na 1 Wafalme 11:1-4 inasema wazi kwamba Solomoni alitenda dhambi kwa kuoa wake hawa wa kigeni, na walimgeuza moyo wake.

S: Katika 1 Fal 4:4, je, Abiathuri alikuwa kuhani, au alipigwa chini ya kiti katika 1 Fal 2:26-28?

J: Abiathuri alikuwa kuhani mkuu chini ya Daudi. Solomoni alipoanza utawala wake, alimwondoa Abiathuri kama kuhani mkuu.

S: Katika 1 Fal 4:4, ni nani mkuu wa jeshi hapa?

J: Hii inarejelea jeshi la kawaida.

S: Katika 1 Fal 4:21, Solomoni alitawala vipi kutoka Mto hadi Mto?

J: Hii inarejelea Mto Mkubwa wa Frati. Daudi alikuwa amewashinda Waaramu, nao walikuwa wakileta kodi kwa Solomoni.

S: Katika 1 Fal 4:23, Solomoni aliwezaje kuwa na sadaka na karamu kubwa kama hiyo?

J: Baada ya sadaka ungekuwa na karamu kubwa kwa watu. Solomoni alikuwa labda mfalme tajiri zaidi katika Mashariki ya Kati wakati huo, ingawa wafalme wa China na India wangeweza kuwa na utajiri kama huo.

Kufanana na hili, maandishi katika Nimrud yanasema kwamba mfalme wa Ashuru Ashurnasirpal II alishikilia karamu kwa watu 69,574 kwa siku kumi kulingana na M.E.L. Mallowan, 'Nimrud' katika D.W. Thomas, ed. Archaeology and the OT uk.62.

S: Katika 1 Fal 4:26, je, Solomoni alikuwa na masaga 40,000, au masaga 4,000 kama 2 Nya 9:25 inavyosema?

J: Hii labda ni kosa la mwandishi. When Critics Ask uk.181 inaonyesha kwamba kwa kuwa kulikuwa na magari 1,400 katika aya zote mbili, 4,000 ni idadi inayofaa zaidi kuliko 40,000. Kiebrania cha 40 ni rbym na Kiebrania cha 4 ni rbh, kwa hivyo hii ingekuwa tofauti ya herufi mbili tu.

S: Katika 1 Fal 5:6, kwa nini Solomoni alitaja Wasidoni, kwa kuwa Hiramu alikuwa mfalme wa Tiro?

J: Tiro ilianzishwa na wakoloni kutoka Sidoni maili 25 mbali, lakini Tiro ilikuwa muhimu zaidi kuliko Sidoni. Bila kujali kama Hiramu alikuwa na udhibiti wowote juu ya mji wa Sidoni, mwaka 969 K.K., Hiramu akawa mtawala wa 'watu wa Kisidoni' (au watu wa Kifoenike) wanaoishi Tiro na eneo la jirani.

S: Katika 1 Fal 5:11, je, Hiramu alianzisha mawasiliano na Solomoni, au Solomoni alianzisha, kama 2 Nya 2:3 inavyodokezea?

J: Ingawa hakuna aya inayosema wazi kwa uhakika ni nani alianzisha barua, aya zote mbili za 1 Wafalme na 2 Mambo ya Nyakati zinaonyesha kwamba ni Solomoni aliyeandika barua ya kwanza iliyorekodiwa. Katika 1 Wafalme 5:11, Hiramu alituma wajumbe (si barua) kwa Solomoni.

S: Katika 1 Fal 5:13-18, Waisraeli 30,000 walikuwa tofauti vipi na wasio Waisraeli 158,000+ Solomoni aliowafanya watumwa?

J: Kulikuwa na makundi mawili ya msingi ya watu:

Wasio Waisraeli waliandikishwa (inaonekana miezi 12 kwa mwaka) na Solomoni katika nguvu kazi yake ya utumwa katika 2 Nya 8:7-9. Aliandikisha wabeba mizigo 70,000 na wachongaji mawe 80,000 milimani, pamoja na wasimamizi 3,600 katika 2 Nya 2:2.

Waisraeli 30,000 waliandikishwa (wakihudumu mwezi mmoja kati ya miezi mitatu) katika 1 Fal 5:13-14. Hawa walikuwa tofauti na wabeba mizigo 70,000, wachongaji mawe 80,000 milimani, na wasimamizi 3,300 kulingana na 1 Fal 5:15-16.

2 Nya 8:9 inasema wazi kwamba Solomoni hakuwafanya Waisraeli watumwa. Ingawa ni wasio Waisraeli tu waliandikishwa kama watumwa, Waisraeli 30,000 bado waliandikishwa, ingawa si kama watumwa.

The Expositor's Bible Commentary juz.4 uk.59 inasema kwamba utaratibu wa kuchukua raia wa kawaida huru kwa muda kwa ajili ya kazi za umma, unaoitwa corvee, ulikuwa wa kawaida katika nyakati za kale, ingawa haukuwa wa kawaida Israeli.

Kumb 20:11 inasema kwamba ilikuwa halali kuwafanya wasio Waisraeli kazi ya lazima, lakini haisemi chochote kuhusu Waisraeli.

S: Katika 1 Fal 5, kwa nini nambari hazilingani na 2 Nya 2?

J: Orodha ni tofauti na mpangilio ni tofauti, lakini zinarejelea tukio moja, kwa hivyo nambari zinapaswa kuwa sawa. Kori 20 za mafuta yaliyokaushwa katika 1 Wafalme 5 ndiyo inayoweza kulaumiwa: kosa la mwandishi kwa kori 20,000.

Hapa kuna nambari

Kategoria       1 Wafalme 5  2 Mambo ya Nyakati 2

Kori za ngano            20,000            20,000

Kori za shayiri           Hazijatolewa 20,000

Bathi za divai Hazijatolewa 20,000

Kori za mafuta ya zeituni    20       20,000

Wafanyakazi wa lazima Waisraeli 30,000            Hazijatolewa

Waisraeli kwa mwezi           10,000            Hazijatolewa

Wabeba mizigo        70,000            70,000

Wachongaji mawe   80,000            80,000

Wasimamizi  3,300  3,600

Idadi ya wasimamizi katika 1 Wafalme 5 ni 3,600 katika Septuagint.

The Believers Bible Commentary uk.445-446 na Encyclopedia of Bible Difficulties uk.221-222 pia zinakiri kwamba kulikuwa na makosa ya mwandishi.

S: Katika 1 Fal 6, kwa nini Solomoni angeomba mbao kutoka kwa Wafoenike?

J: Ingawa kulikuwa na misitu Israeli, mbao bora zaidi zilitoka kwa mierezi ya Libano. Solomoni alikuwa si wa kwanza kuomba Wafoenike mbao. Karibu mwaka 1100 K.K. mjumbe wa Misri Wen-Amon alikwenda Foenike kupata mbao za mwerezi.

S: Katika 1 Fal 6:1, aya hii inasema nini kuhusu tarehe ya Kutoka?

J: Tunajua kwamba Solomoni alianza kutawala mwaka 971/970 B.K., na mwaka wa nne ungekuwa 967/966 K.K. Miaka 480 mapema ingekuwa takriban 1447/1446 K.K.

S: Katika 1 Fal 6:1, kwa kuwa mara nne 40 ni kizazi kimoja, na 480 = 12 * 40, je, hii inasema tu kwamba hekalu lilijengwa vizazi 12 baada ya Kutoka?

J: Hapana. Asimov's Guide to the Bible ya shaka uk.327 inapendekeza hili, pamoja na kuhesabu miaka mfululizo ya utawala wa waamuzi. Wangeweza kusema tu vizazi 12 kama wangependa. Kwa njia Asimov 'anavyotumia' lugha hapa, ingekuwa haiwezekani kwao kusema idadi ya miaka kwa njia ambayo Asimov angekubali.

S: Katika 1 Fal 6:7, kwa nini hapakuwa na shoka au zana za chuma zikitumika katika ujenzi wa hekalu?

J: Kama lengo kuu lingekuwa kukamilisha haraka, wangefanya vizuri zaidi wakitumia shoka na zana za chuma. Hata hivyo, kutumia zana za chuma kungeacha amana ndogo za shaba (kama zilikuwa za shaba) au chuma. Amana hizi za chuma zingeoxidize na kubadilisha rangi ya mawe baadaye. Walikuwa wakijenga kitu ambacho kingeona kwa karne na hawakutaka kuchukua njia za mkato yoyote kuhusu ubora wa kazi yao. Vivyo hivyo, tunapojenga kitu kwa Mungu, hatutaki kuchukua njia za mkato za kimaadili; hizo pia zitaonekana baadaye.

S: Katika 1 Fal 6:31-32, kwa nini milango ilipaswa kutengenezwa kwa mbao za mizeituni?

J: Ingawa maandiko hayasemi, mbao za mzeituni ni imara sana na zinastahimili wadudu. Miti ya mizeituni inaweza kuishi zaidi ya miaka 1,000. Milango ilikuwa na michongezi ya makerubi juu yake. Makerubi katika hekalu la Solomoni pia yalitengenezwa kwa mbao za mizeituni, na kupigwa rangi ya dhahabu.

S: Katika 1 Fal 7:1, je, jumba la kifalme la Solomoni lilikuwa jengo moja au majengo kadhaa?

J: Inaweza kuwa njia yoyote, lakini The Bible Knowledge Commentary: Old Testament uk.501 inasema ingekuwa sawa na majumba mengine ya Mashariki ya Kati kuwa majengo kadhaa yaliyounganishwa.

S: Katika 1 Fal 7:13, je, Hiramu huyu (au Hiramu) ndiye yule mfalme wa Tiro?

J: Hapana. Alikuwa fundi asiyejulikana ambaye alikuwa nusu Mwisraeli. The Believers Bible Commentary uk.363 inasema vivyo hivyo.

S: Katika 1 Fal 7:20, kulikuwa na mapambo ya makomamanga 200, au 100 kama 2 Nya 3:16 inavyosema?

J: Inaweza kuwa njia yoyote. Hii labda ni kosa la mwandishi, kama Encyclopedia of Bible Difficulties uk.221 inavyoonyesha.

S: Katika 1 Fal 7:21, kwa nini nguzo mbili kubwa ziliitwa Yakini na Boazi?

J: Hizi inaonekana zilikuwa lakabu badala ya majina Mungu aliyowaagiza watumie. Hata hivyo, hakuna dalili kwamba Mungu alikataa majina haya. Yakini inamaanisha 'Ataanzisha', na Boazi inamaanisha 'nguvu iko ndani yake'.

S: Katika 1 Fal 7:23 na 2 Nya 4:2-5, je, mzunguko wa dhiraa 30 na kipenyo cha dhiraa 10 ni uwiano sahihi kwa kitu cha mviringo?

J: Uwiano huu, unaotofautiana na pi kwa 4.8%, uko ndani ya mipaka ya kawaida ukizingatia unene na ukosefu wa usahihi. Kwa kitu cha mviringo kamili, uwiano wa mzunguko hadi kipenyo ni 3.14159 (pi). Mzunguko ulikuwa dhiraa 30, na kipenyo kilikuwa dhiraa 10, kinachopea uwiano wa 3. Kuna mambo mawili ya kuzingatia katika jibu.

Jibu kuu, ukingo: The Bible Knowledge Commentary: Old Testament uk.622 inaonyesha kwamba dhiraa ilikuwa takriban futi moja na nusu. Kwa hivyo, vipimo vilikuwa futi 45 na futi 15. Kama kipenyo cha nje na mzunguko wa ndani ulitumiwa, uwiano ungekuwa 3.14159 hasa kama unene katika ukingo ulikuwa inchi 6. 1 Fal 7:28 na 2 Nya 4:5 zinaonyesha kwamba unene ulikuwa upana wa mkono. Kwa kumbukumbu, kama hii inamaanisha upana wa mkono, mkono wangu una upana wa inchi 4. Kama ilimaanisha urefu wa mkono, mkono wangu una urefu wa takriban inchi 7.

Zaidi ya hayo, hata kama walitumia mzunguko wa nje, chini kidogo ya ukingo, na ukingo ulitoka nje ya chombo, kuzingatia ukingo bado kungeelezea tofauti ya uwiano.

Jibu la pili, Ukosefu wa usahihi: Hata leo tunatoa vipimo kwa idadi fulani ya takwimu muhimu. Kwa mfano, tukidhaniya walipima mzunguko wa ndani na kipenyo cha ndani (au mzunguko wa nje na kipenyo cha nje), mzunguko wa dhiraa 30 hadi 30.49 na kipenyo cha dhiraa 10 hadi 9.51 zinatoa uwiano wa 3 hadi 3.21. 3.14159 iko ndani ya safu hiyo. Kwa hivyo, ukosefu wa usahihi peke yake, bila kutumia hoja ya ukingo, unatosha kuelezea uwiano huu.

S: Katika 1 Fal 7:23, siwezi kufikiria changamoto inayopinga zaidi ya ukweli wa Biblia kuliko hii. Katika aya hiyo, Solomoni anajenga Hekalu kwa Bwana. Sehemu ya ujenzi wake inaelezwa kama ifuatavyo: Na akafanya bahari ya shaba, dhiraa kumi upana wake hadi ukingo mwingine: ilikuwa ya mviringo pande zote, na urefu wake ulikuwa dhiraa tano: na kamba ya dhiraa thelathini ilizunguka pande zote. Vipimo hivi vinatoa pi thamani ya kushangaza ya 3. Mtu hawezi kupendekeza kwamba 'lugha ya mfano' inasamehe hili, au kwamba mwandishi alikuwa tu anakisia, kwa kuwa vipimo mbalimbali na maelezo ya ujenzi wa hekalu kwa njia nyingine yanaelezwa kwa kina na kwa kawaida. Uwezekano wa kweli peke yake ni kwamba mwandishi hana elimu ya jiometri ya msingi.

J: Hata hatuhitaji kuleta wasiwasi ili kujibu hili. Chombo hakikuwa na unene usio na ukomo, bali kingehitajika kuwa na ukingo unaotanuka nje. (Haiwezi kuinamia ndani au haungeweza kuondoa kalibuni.) Kama walipima kipenyo kutoka juu kwa kamba au fimbo, na kipenyo kutoka chini ya ukingo kwa kamba, wangepata thamani ya chini ya 3.14159. Basi, ukingo huu ungehitajika kuwa na upana gani? Kila upande ungekuwa wa dhiraa 0.225 tukidhaniya chombo kilikuwa cha mviringo kamili (ambacho huenda hakikuwa). Dhiraa ilikuwa takriban umbali kati ya kiwiko na ncha ya kidole cha kati. Kwa hivyo, dhiraa 0.225 ni takriban urefu wa kidole changu.

Kuna jambo la kuvutia hapa: si vigumu kuona jibu, kama tu uko wazi kwa zaidi ya uwezekano mmoja. Nadhani hii haikutokana na ukosefu wa akili upande wa anayeuliza, bali watu wanahitaji kuwa wazi zaidi katika kuchanganua ukweli.

S: Katika 1 Fal 7:23 na 2 Nya 4:2-5, je, Biblia inasema kwamba thamani ya pi ni 3?

J: Hapana. Asimov's Guide to the Bible ya shaka uk.328 inadai, 'Maelezo ni, bila shaka, kwamba waandishi wa Biblia hawakuwa wanahisabati au hata wakiwa na nia katika hisabati na walikuwa tu wakitoa takwimu za takriban. Hata hivyo, kwa wanaoshikilia kwamba kila neno katika Biblia haliwezi kukosea (na wanaojua kidogo hisabati) ni mshtuko kuambiwa kwamba Biblia inasema kwamba thamani ya pi ni 3.'

Asimov alikuwa na shahada ya uzamili ya kemia, kwa hivyo angalipaswa kujua vizuri zaidi. Kuna uwezekano tatu tofauti.

Ukusudiaji na takwimu muhimu: Tukidhaniya mzunguko ulikuwa dhiraa 30.0 hasa. Kwa kuwa walitoa vipimo kwa nambari nzima tu, ni nambari gani Asimov angependa watumie? Chombo cha mviringo kamili bila ukingo kingetoa thamani ya 9.55, na hiyo iko karibu zaidi na 10 kuliko nambari nyingine yoyote.

Ukingo: Tukidhaniya mzunguko wa ndani ulikuwa dhiraa 30.0 hasa, au kwamba unene wa chombo ulifanya mzunguko wa ndani na nje kuwa karibu sawa. Kipenyo kilichojumuisha ukingo wa inchi 4 (dhiraa 0.22535) kingetoa uwiano wa 3 hadi 1 hasa.

Uwongo: Hakuna kinachosema kwamba kuta za chombo zilikuwa wima kamili. Kama chombo kilikuwa na tofauti ndogo ya 0.75% juu, basi mzunguko wa nje katika sehemu nyembamba na kipenyo cha nje au cha ndani juu zingetoa uwiano wa 3 hadi 1 hasa.

S: Katika 1 Fal 7:26, je, Bahari ya Shaba ilikuwa na bathi 2,000, au bathi 3,000 kama 2 Nya 4:5 inavyosema?

J: Hatujui, kwani hii labda ni kosa la mwandishi kama Bible Difficulties & Seeming Contradictions uk.64 inavyosema. Septuagint haina sentensi hii.

S: Katika 1 Fal 8:9, ni nini kilichokuwa ndani ya sanduku?

J: Awali kulikuwa na vitu vitatu: mbao za Amri Kumi, fimbo ya Haruni iliyochipua, na chungu la mana (Ebr 9:4). Hata hivyo, kwa karne zilizopita, na wakati sanduku lilipokuwa mikononi mwa Wafilisti na Waisraeli wasio na heshima, inaonekana fimbo ya Haruni na mana hazikuwepo tena.

S: Katika 1 Fal 8:12, kwa nini Mungu anakaa katika giza nene?

J: Mungu anakaa katika giza kwa njia mbili angalau.

Kwa kuwa Mungu ni nuru, kila kitu ni giza kiasi ikilinganishwa na Mungu.

Zaidi ya hayo, hatumwoni Mungu kwa sababu ya utakatifu wake. Kwa mfano, mawingu mazito na meusi yanatuzuia kuona Mungu. Lakini zaidi ya mawingu meusi Mungu mwenyewe ni nuru, na kwa kawaida hawezi kukaribiwa, kama 1 Tim 6:16 inavyosema.

Ingawa kitu chenye mwanga mkubwa sana kingeweza kukaa katika giza kwa sababu kimefunikwa, kingeweza kuwa giza kwa njia nyingine pia. Wadudu wengine kama nyigu na nyuki wanaona mwanga zaidi wa ultraviolet kuliko sisi. Kwa kimwili kinachoonekana giza kwa macho yetu kinaweza kuwa mkali sana kwao. Kwa kiroho, kile kinachoweza kuwa 'giza' kwa urefu wa mawimbi ya maono ya mwanadamu mwenye dhambi kinaweza kuwa 'mkali' kwa urefu mfupi zaidi wa mawimbi wa viumbe vya kiroho.

S: Katika 1 Fal 8:12, ni jinsi gani shauku ya kufanya mambo fulani ni nzuri, lakini bado hatupaswi kuyafanya?

J: Sababu moja ni kwamba tendo lingekuwa zuri, lakini wakati haukuwa sahihi. Hata hivyo, hiyo haikuwa sababu kuu hapa.

Ilihitajika kuwa mtu sahihi kujenga Hekalu, na Mungu alimwambia Daudi wazi kwamba hakuwa mtu sahihi. Daudi alikuwa na vita sana, kwa mfano kuua 90% ya wanaume wa Kimoabu wakati Mungu hakumwambia afanye hivyo. Mungu bado alimpenda Daudi, lakini Mungu hakutaka mtu wa damu (1 Nya 23:8; 28:3) kuingia katika historia kama mjenzi wa Hekalu la Mungu.

Leo, wakati mwingine Wakristo wanatenda dhambi kwa njia inayowaondoa kwa nafasi fulani za heshima. Kwa mfano, kanisa nyingi zina sera kwamba kama mchungaji atatenda uzinzi na kisha kutubu, watamsamehe, wampende, na kumkubali kama mwanakirkasi, lakini kamwe haweza tena kuwa mchungaji, mzee, au diakoni.

S: Katika 1 Fal 8:17-19, kwa kuwa Mungu hutupatia tamaa nzuri za mioyo yetu, kwa nini Mungu alisema shauku ya Daudi ya kujenga Hekalu ilikuwa nzuri, lakini kwamba hakupaswa kuifanya katika 2 Fal 8:18-19?

J: Mungu, kama mzazi, ana haki ya kusema hapana kwa ombi. Kujenga Hekalu kulikuwa shauku nzuri, lakini haikuwa nzuri kwa Daudi kuifanya. Mungu hakutaka mtu wa damu, aliyefanya mauaji na uzinzi, kujenga Hekalu lake. Leo, kazi inaweza kuwa nzuri kufanywa, lakini mwaminio fulani anaweza si ndiye wa kuifanya. Au mwaminio fulani anaweza si ndiye wa kuifanya peke yake, na anaweza kuhitaji kusubiri wakati wa Mungu.

S: Katika 1 Fal 8:23, kwa kuwa hakukuwa na miungu mingine kama Bwana, je, hiyo inamaanisha kuna miungu mingine tofauti?

J: Kama 'mungu' imefafanuliwa kama chochote watu wanaochagua kuabudu, basi kwa wazi kuna miungu mingi. Paulo pia anasema hivyo katika 1 Kor 8:5-6. Paulo anasema katika 1 Kor 10:20 kwamba sadaka za Wamataifa kwa miungu yao zilikuwa kwa mashetani.

S: Katika 1 Fal 8:32, kwa nini Solomoni aliomba Mungu AwapeWenye haki wanastahiliwa, kwa kuwa hakuna yeyote kati yetu anayestahili neema ya Mungu?

J: Angalia mjadala kuhusu Zab 35:24 kwa jibu.

S: Katika 1 Fal 8:32-53, tunapaswa kuomba kwamba Mungu atasikiliza maombi ya watu siku zijazo?

J: Waaminio huomba kulingana na wanachojua. Kwa kuwa tuna Agano Jipya, tunajua tayari jinsi Mungu anavyosikiliza maombi na masharti ambayo amesema anachagua kukataa kusikiliza maombi. Badala ya kuomba tu kwamba Mungu atasikiliza maombi yetu, tunaweza kumshukuru Mungu kwamba anaahidi kusikiliza maombi ya watoto wake watiifu.

S: Katika 1 Fal 8:40, kwa nini Mungu anataka watu wamche?

J: Hofu hapa si hofu ya uongo ya mtu anayetishia tu, wala si hofu ya mtu asiye wa haki au mkali. Badala yake, hofu hii ni heshima ya kiafya, na ya busara kwa Yule anayehukumu roho za watu wote. Kumcha Mungu si heshima tu kwake, bali ni ya kiafya kwetu, kutuzuia kutenda dhambi.

S: Katika 1 Fal 8:51, ni nini tanuru ya chuma hapa?

J: Hii si tanuru iliyotengenezwa kwa chuma, bali ilikuwa kitu cha joto zaidi kilichotengenezwa na mwanadamu wakati huo. Ilikuwa tanuru iliyotumika kuyeyusha chuma.

S: Katika 1 Fal 8:55, tunapaswa kuwabariki watu wengine vipi?

J: Kwa njia nne angalau.

1. Maisha yetu yanapaswa kuwa baraka kwa wengine.

2. Tunapaswa kuwaheshimu wengine wanaostahili heshima kibinafsi (Fil 2:29), na wale ambao, bila kujali tabia ya kibinafsi, wako katika nafasi za heshima. (Rum 13:7; 1 Pet 2:17).

3. Tunapaswa kumwomba Mungu kwa ajili ya wengine, kwamba Mungu awabariki na kuwapa neema na rehema zake (Mdo 7:60; Flm 6; Fil 1:7,9-10; Efe 1:17-18; Kol 1:9-10; 1 The 1:2; 2 The 1:11)

4. Tunapaswa kutoa ili kuwabariki watu wengine, ikiwa ni pamoja na pesa zetu (Yak 2:14-17), na kazi ngumu yetu katika Bwana (1 The 1:5-6; 2:2,6-8,2:11-12).

S: Katika 1 Fal 8:56, ni lini na jinsi gani tunapaswa kumbariki Mungu?

J: Maisha yetu yanapaswa kuwa maisha ya sifa kwake. Tunapaswa kumzungumzia Mungu, kumsifu kwa tabia na kazi zake, na kumshukuru kwa neema na rehema zake. Pia tunapaswa kuwaambia wengine ukuu, upendo, na kazi za nguvu za Mungu.

S: Katika 1 Fal 8:58,61, ni nini tofauti kati ya amri za Mungu na sheria za Mungu?

J: Sheria za Mungu zilikuwa kanuni za Mungu, ambazo watu wote walipaswa kuzifuata au kukabiliwa na adhabu ya kisheria. Kwa mfano, Amri Kumi zilikuwa sheria. Mungu alikuwa na amri za ziada kwa watu tofauti. Kwa mfano, Daudi aliamriwa asije akajenga hekalu. Bila kujali unachokiita amri au sheria, tunapaswa kutii yote ambayo Mungu ametuamrisha.

S: Katika 1 Fal 9:4, Daudi alitembea vipi kwa uadilifu wa moyo?

J: Daudi alitenda dhambi kubwa, lakini aliomba msamaha kikamilifu. Ni faraja kujua kwamba Mungu anaweza kutuona tunatembea kwa uadilifu, hata baada ya kutenda dhambi, tunapotubu kwa kweli.

S: Katika 1 Fal 9:11-13, kwa nini Solomoni aliuza sehemu ya ardhi kwa Hiramu, mfalme wa Tiro, kwa kuwa Law 25:23 inasema ardhi haipaswi kuuzwa milele?

J: Solomoni alikuwa makosa na hakupaswa kuuza ardhi ambayo Mungu alikusudia Israeli imilike. Solomoni labda alifikiri nyenzo na msaada kutoka Hiramu vilikuwa na thamani zaidi kuliko kipande cha ardhi. Hata hivyo, Mungu alitoa ardhi ile kwa Waisraeli kumiliki, si kwa Solomoni kufanya apendalo nayo.

Kuna matumizi kwetu leo. Wakati mwingine tunapoafikiana na uovu, tunaweza kuwa 'tukiuza' baraka na riziki ambazo Mungu alikusudia kwa awali kwa watoto wetu na wengine wawe nazo.

S: Katika 1 Fal 9:11, je, Solomoni kutoa miji 20 ya Naftali kwa Tiro kungeweza kuwa sababu ya uadui wa ufalme wa kaskazini dhidi ya nasaba ya Solomoni?

J: Asimov's Guide to the Bible uk.326-327 inataja jambo hili, na Asimov anaweza kuwa sahihi hapa. Hatujui sababu zote kwa nini Waisraeli wa kaskazini walitaka kujitenga. Ushuru mzito fulani ulikuwa sababu kuu ya kidunia. Hatimaye hata hivyo, sababu ilikuwa Mungu alitaka kutenganisha falme za kaskazini na kusini kwa sababu ya uasi ulioanza wakati wa Solomoni.

S: Katika 1 Fal 9:18 je, ni kweli 'Tadmori', oasi maarufu katika jangwa la Siria, au 'Tamari' katika jangwa la Yuda katika 2 Nya 8:4?

J: Ni Tamari katika Yuda, maili 16 (kilomita 26) kusini-magharibi mwa Bahari ya Chumvi, kwa sababu inasema iko Yuda. Herufi sahihi huchukuliwa kuwa muhimu zaidi kwa watu wa kisasa kuliko watu wa zamani.

S: Katika 1 Fal 9:22, je, Solomoni hakutumia Waisraeli kwa kazi ya lazima, au alikusa Waisraeli 30,000 kutoka Israeli yote kama 1 Fal 5:13?

J: When Critics Ask uk.182-183 inasema aya hizi mbili zinatumia maneno tofauti ya Kiebrania. 1 Wafalme 5:13 (5:27 katika Biblia za Kiebrania) inasema mas au hammas, inayomaanisha waliandikishwa. 1 Wafalme 9:21 inatumia neno mas-obed, linalomaanisha kazi ya lazima ya utumwa. 1 Wafalme 9:22 inasema Solomoni hakuwafanya Waisraeli wowote watumwa 'abed'.

S: Katika 1 Fal 9:23, kulikuwa na maafisa wakuu 550, au 250 kama 2 Nya 8:10 inavyosema?

J: Inaweza kuwa moja au nyingine, kwani hii labda ni kosa la mwandishi.

S: Katika 1 Fal 10:14 na 2 Nya 1:15-17, Solomoni alipata wapi dhahabu yote hii?

J: Asimov's Guide to the Bible ya shaka uk.412,417 inasema Mwandishi wa Mambo ya Nyakati anaelezea utajiri wa Solomoni 'kwa mfano wa kutia chumvi kupita kiasi.' Hata hivyo, Solomoni alikuwa tajiri hivi kweli kweli.

Hiramu wa Tiro alimpa Solomoni talanta 120 za dhahabu kwa miji 20 ya Galilaya. (1 Fal 9:14) Solomoni na Hiramu waliagiza kutoka Ofiri talanta 420 za dhahabu (1 Fal 9:26) Malkia wa Sheba alimpa Solomoni talanta 120 za dhahabu (1 Fal 10:10). Talanta ya chuma ni takriban pauni 75 kulingana na tafsiri ya NET uk.602.

Jumlani: Katika mwaka mmoja Solomoni alipata talanta 666 za dhahabu (1 Fal 10:14) Solomoni alitumia dhahabu hiyo kutengeneza ngao 200 kubwa za dhahabu, ngao 300 nyingine, na kuimarisha kiti chake cha enzi na vyombo vya kunywa kwa dhahabu. (1 Fal 10:16-21)

Wangewezaje kuwa na dhahabu nyingi hivyo katika nyakati za kale? Hii ilikuwa utajiri mwingi, lakini wafalme wengine pia walikuwa na utajiri. Kulingana na 735 Baffling Bible Questions Answered uk.120-121, Esar-Hadoni wa Ashuru 'alipiga rangi kuta' za patakatifu pa Asshuri 'kwa dhahabu kana kwamba ni plasta.' Farao mmoja wa Misri alipiga rangi boti ya urefu wa futi 200 kwa dhahabu hadi kwenye mstari wa maji. Baada ya Farao Shishaki kuivamia Yuda, alichukua dhahabu nyingi na akafa mwaka mmoja baadaye. Mwanawe, Osorkon I, mwaka 921 K.K. alitoa talanta 383 za dhahabu na fedha kama sehemu ya zawadi yake kwa miungu.

S: Katika 1 Fal 10:22, je, Tarshishi ni mahali pamoja na Ofiri?

J: Hapana sivyo. Ofiri labda ni Ethiopia ya kisasa au kusini zaidi. Tarshishi (katika Hispania ya kisasa) labda ilikuwa mji wa ustaarabu wa magharibi zaidi. Asimov's Guide to the Bible uk.332 pia inasema kwamba Ofiri na Tarshishi zilikuwa tofauti.

Kulikuwa na miji mingine miwili iliyoitwa Tarshishi. Moja ilikuwa kwenye kisiwa cha Sardinia, na moja Asia Ndogo, lakini ile iliyopo Hispania ndiyo maarufu inayorejelewa hapa.

S: Katika 1 Fal 10:23, Solomoni alipita wafalme wote wa dunia vipi?

J: Neno 'dunia' hapa linaweza kumaanisha 'dunia' au 'nchi', yaani nchi ya Mashariki ya Kati. Solomoni alitoa hekalu mwaka 960 K.K., na wakati huu falme nyingine za Mashariki ya Kati zilikuwa na machafuko. Solomoni alikuwa tajiri zaidi hata kuliko Misri. Mlibia Shishaki/Shishaki alimiliki Misri karibu mwaka 950/945 B.K. Kwa hivyo, Solomoni alikuwa mtawala mwenye mafanikio zaidi katika nchi ya Mashariki ya Kati, dunia waliyoijua, wakati huu. Alikuwa pia angalau, mmoja wa watawala wenye mafanikio zaidi duniani.

Katika Ugiriki, wakati huu ulikuwa sehemu ya kipindi kinachojulikana kama 'Zama za Giza' za ustaarabu wa Kigiriki.

Katika Amerika, mbali na Waolmeki Mexico na Wamaya wachache, ustaarabu wa Amerika ulikuwa wa zamani sana karibu mwaka 1000 K.K..

Katika China, hii ilikuwa wakati wa Mfalme Khao (1052-1002 K.K.). Mfalme Khao alikufa katika vita kwenye Mto Han, na Mfalme Mu (1001-847 K.K.) wa Nasaba ya Zhou akawa mfalme anayefuata.

Katika India, hadi karibu mwaka 900 B.K. Waarya walikuwa wakiimarisha nguvu zao dhidi ya watu wa Kidravidia. Waarya hawakuwa ufalme mmoja tu, bali makabila kadhaa. TimeFrame 1500-600 K.K. uk.138 inasema, 'Awamu ya baadaye ya zama za Vedic za India, takriban kati ya 1000 na 600 K.K., ilikuwa wakati wa mabadiliko makubwa na msukosuko katika karibu kila kipengele cha maisha ya Aryan. Waarya walisambaa mashariki na kusini hadi bonde kubwa la Mto Ganges na zaidi ya hapo, wakifuta misitu kwa moto, inapobidi, kutengeneza nafasi kwa makazi yao. Majimbo yao madogo yaliyokuwa na vita mara kwa mara yalibadilika kuwa falme chache na kubwa zaidi na jamhuri zenye miji ya kudumu ya makao makuu na urasimu mkubwa.'

Kwa hivyo China ilikuwa na mfalme peke yake ambaye angeweza kushindana na Solomoni kama mtawala tajiri zaidi duniani.

S: Katika 1 Fal 10:26, kwa nini Mfalme Solomoni alikuwa na magari ya vita na farasi wengi, kwa kuwa Kumb 17:16,17 inasema mfalme asiongeze farasi?

J: Solomoni alikuwa makosa kufanya hivyo, kwa mambo yote mawili. Mambo mawili ya kuzingatia.

1. Ilikuwa ya kawaida kwa mfalme wa kawaida kuimarisha jeshi lake ili kutoa ulinzi wote unaowezekana.

Solomoni alikuwa si mfalme juu ya 'ufalme wa kawaida' bali juu ya watu wa Mungu. Unapomwamini Mungu, wakati mwingine kutii Mungu kunamaanisha kufanya mambo ambapo unategemea Mungu na si nguvu zako mwenyewe.

2. Magari ya vita yanafanya kazi zaidi kwa vita vya shambulio, kwenye maeneo ya wazi, si ya ulinzi. Mungu hakuwa na nia ya Waisraeli kuteka au kukaa nje ya Nchi ya Ahadi katika Siria, Mesopotamia, au Misri.

S: Katika 1 Fal 11:1-3 [kweli 1 Fal 1:1-3], je, ilikuwa kitu cha ajabu kwamba Daudi alilala na bikira mdogo, kama Ahmad Deedat Muislamu anavyodai?

J: Hakuna kitu kama hiki katika 1 Wafalme 11:1-3, lakini Deedat labda alimaanisha Abishagi, muuguzi wa Daudi, katika 1 Fal 1:1-3.

Maswali mawili kwa mtu yeyote anayeileta hoja hii.

1) Je, kweli unasema kwamba nabii mzee kulala na msichana mdogo ni kitu cha ajabu?

2) Kwa kuwa Biblia inasema wazi kwamba Daudi hakuwa na mahusiano ya ngono naye, je, unadai kwamba nabii Daudi alikuwa na mahusiano ya ngono naye, na kwa msingi gani?

Daudi alikuwa mzee na karibu kufa, na 1 Wafalme 1:4 inasema wazi Daudi hakuwa na mahusiano ya ngono naye, ingawa alisemwa alikuwa mzuri. Wakati mwingine wazee sana, walio karibu na kifo, hawatamani au hawana uwezo wa kuwa na mahusiano ya ngono.

Hata hivyo, tukidhaniya Daudi alikuwa mdogo zaidi, na tukidhaniya alikuwa na mahusiano ya ngono naye, hiyo haitakuwa ya ajabu nusu kama nabii aliyedaiwa kulala na msichana wa miaka 8 au 9, sivyo? Hii imerekodiwa vizuri katika rekodi za mapema za Kiislamu zenye mamlaka: Bukhari juz.5 kitabu 58 sura 43 nambari 236 uk.153; na kadhalika.

S: Katika 1 Fal 11:1-3, kwa nini Solomoni alikuwa na wake 700 na masuria 300, jambo ambalo lilipinga amri ya Mungu katika Kumb 17:17?

J: Kumb 17:17 inasema mfalme asichukue wake wengi, na Daudi na Solomoni walitenda dhambi kwa kufanya hivyo. Kuoa wake ilikuwa njia ya kawaida ya kuimarisha miungano, lakini bado ilikuwa vibaya kutomtii Mungu. 1 Wafalme 11:1-4 inasema kwamba Solomoni alitenda dhambi kwa kuoa wake hawa wa kigeni, na alimgeuza moyo wake mbali na Mungu.

Hard Sayings of the Bible uk.229 ina matumizi ya kuvutia ya hili. Ingawa Solomoni angeweza kuweka kiwango cha juu kama mfano, labda alianza kujiona mwenyewe kuwa zaidi ya kuhitaji kizuizi hiki kutoka kwa Mungu. Kiongozi wa Kikristo anapojiona kuwa zaidi ya vizuizi vya Mungu kwa Wakristo wa kawaida, kiongozi huyo yuko katika matatizo makubwa sana ya kiroho.

S: Katika 1 Fal 11:11-13, je, ilikuwa kwamba Mungu hakujali idadi ya wake wa Solomoni bali ubali wao? (Muislamu alitoa dai hili.)

J: Si kweli kusema kwamba Mungu hakujali Solomoni kuwa na wake wengi. Ingawa Mungu alijali kwamba Solomoni alioa wake wasioamini (1 Fal 11:2), Mungu pia aliamrisha wafalme wasichukue wake wengi katika Kumb 17:17.

S: Katika 1 Fal 11:1-3, je, hii inaidhinisha uwingi wa ndoa?

J: Hapana, kwa sababu Solomoni alitenda dhambi kwa kuwa na wake wengi hivyo. Kwa ujumla, Agano la Kale liliruhusu uwingi wa ndoa, lakini halikuhamasisha kwani Mwanzo 1 inasema, 'wawili', si 'wengi' watakuwa mwili mmoja. Katika Agano Jipya, uwingi wa ndoa haukupigwa marufuku, lakini hakuna kiongozi au mzee wa kanisa (episcopos) angeweza kuwa na mke zaidi ya mmoja katika 1 Tim 3:1.

S: Katika 1 Fal 11:1-13, unafikiria Solomoni alikuwa baba wa aina gani kwa Rehoboamu, kumfundisha kuwa mfalme mwerevu?

J: Solomoni alikuwa mtu mwenye shughuli nyingi sana, akiweka miungano ya biashara, akijenga ikulu yake, Hekalu la Mungu, pia akijenga mahekalu yote hayo ya sanamu, na kuwa na wake wake wote. Hatujui kama Solomoni alikuwa na wakati wowote kushughulika vizuri na watoto wake wengi. Solomoni alikuwa na wasiwasi mkubwa kuhusu 'ufalme wake'; hatujui jinsi Solomoni alivyokuwa na wasiwasi kuhusu ufalme wa Mungu, sasa na baadaye atakaporisha.

Lakini kwa kusema hivyo, Rehoboamu alijua mambo fulani kuhusu Mungu. Yeye na viongozi walijidhili mbele ya Mungu katika 2 Nya 12:6-8. Unafikiri Rehoboamu aliheshimu kiasi gani imani ya Solomoni kwa Mungu? Solomoni baada ya kujenga mahekalu yote yale ya sanamu, labda si sana.

Rehoboamu alijifunza mambo fulani kutoka kwa baba yake ingawa. Rehoboamu alikuwa na wake 18 na masuria 60 kulingana na 2 Nya 11:21. Kwa jibu hili, mtu angeweza kushuku wasiwasi mkubwa wa Rehoboamu haukuwa wa kufuata kivuli cha baba yake, bali kuchukuliwa kuwa mkuu, kama baba yake.

S: Katika 1 Fal 11:4,6, moyo wa Daudi ulikuwa kamili kwa Mungu na moyo wa Solomoni haukuwa kamili vipi?

J: Hii ni aya nzuri ya kuzingatia kile Mungu anachoona kama 'kamili'. Wala Daudi wala Solomoni walikuwa wakamilifu bila dhambi, lakini 'kamili' hapa haimaanishi hivyo. Badala yake, moyo kamili unamaanisha kuwa na moyo mahali pazuri.

Ingawa Daudi alitenda dhambi kubwa, katika uzinzi, uongo, na mauaji, aliomba msamaha na baada ya kuomba msamaha, moyo wa Daudi ulikuwa kamili.

Solomoni kwa upande mwingine, alitenda dhambi kwa kuoa wake wengi sana, wake wa kigeni, wasioamini, na hata kujenga mahekalu ya sanamu zao. Solomoni hakuwahi kuomba msamaha hadharani kwa hilo.

Angalia Encyclopedia of Bible Difficulties uk.200-201, When Critics Ask uk.184, na mjadala kuhusu 1 Wafalme 15:5 kwa maelezo zaidi.

S: Katika 1 Fal 11:14-23,40 na 2 Nya 10:2, kwa nini Farao alisaidia maadui wa Solomoni?

J: Huyu angeweza kuwa si Farao yule yule. Hata hivyo, kama watu wengi, serikali ya Misri ilikuwa ya kutumia fursa, na ingeweza kubadilisha pande kulingana na ilivyofaidi Misri. Farao alimpa Hadadi Mwedomu hifadhi, adui wa Solomoni katika 1 Fal 11:14-23, ingawa Farao alisita kuona anarudi Edomu. Farao alimpa Yeroboamu hifadhi katika 2 Nya 10:2. Hata hivyo, Solomoni alipofariki na Yeroboamu alitawala ufalme wa kaskazini, Farao alivamia Yuda na Israeli vyote viwili.

S: Katika 1 Fal 11:15 Yoabu alilongoza jeshi hapa vipi, kwa kuwa Solomoni alimua Yoabu katika 1 Fal 2:30-34?

J: Ufunguo wa hili ni 1 Wafalme 11:15, inayosema hii ni kurudi nyuma kwa wakati wa Daudi alipokuwa mfalme. Katika 1 Wafalme 2:30-34, Yoabu hakuuawa hadi baada ya Daudi kufariki. Mwandishi anajumuisha kurudi nyuma huku kutupa usuli wa Hadadi wa Edomu.

S: Katika 1 Fal 11:16, tuna ushahidi gani mwingine kwamba Yoabu aliua kila mwanaume Edomu?

J: Hatuna rekodi yoyote ya nje ya Biblia ya hili, na labda kwa sababu nzuri. Waedomu wachache wangekuwa wamesalia kuandika habari yake, na hivyo hatuna historia rasmi iliyorekodiwa ya Waedomu leo.

S: Katika 1 Fal 11:23, wafalme wa Siria walitawala lini?

J: Hapa ni kalenda, iliyochukuliwa kutoka The Bible Knowledge Commentary: Old Testament uk.509 na The New International Bible Commentary uk.394.

Mwanzo wa utawala            Mfalme

karibu 940 K.K.         Rezoni/Hezoni

karibu 915 K.K.         Tabrimoni

karibu 900 K.K.         Ben-Hadadi I

karibu 860 K.K.         Ben-Hadadi II

843/841 K.K. Hazaeli

801/796 K.K. Ben-Hadadi III

770 K.K.         wafalme wengine

?/750 hadi 732 K.K. Rezini

S: Katika 1 Fal 11:40, kwa nini Shishaki alimhifadhi mwasi Yeroboamu kutoka Solomoni, wakati awali Farao alimpa binti yake ndoa kwa Solomoni katika 1 Fal 3:1?

J: Hawa walikuwa Mafarao tofauti. Baba mkwe wa Solomoni alikuwa Siamuni au Psusennes II. Baada ya kifo cha Mafarao hao, Shishaki, Mlibia aliyekuwa jenerali katika jeshi la Misri, akawa Farao karibu mwaka 945 K.K..

S: Katika 1 Fal 11:40, kwa nini aya hii inasema 'Mfalme' badala ya 'Farao'?

J: Mtawala wa Misri ya kaskazini alikuwa Shishaki, jenerali kutoka Libya. Ingawa yeye na wazao wake waliitwa Mafarao, hawakutawala Misri yote, na labda mwandishi wa Biblia alitaka kuonyesha kwamba Shishaki akawa mtawala, lakini hakutoka katika familia ya Mafarao wa awali.

S: Katika 1 Fal 12:1 na 2 Nya 10:1, kwa nini Rehoboamu angekwenda Shekemu?

J: Shekemu, mahali pa zamani ambapo Mungu alimtokea Ibrahimu kwanza, iko kabisa katika eneo la kaskazini, ingawa ilikuwa maili 30 tu kaskazini mwa Yerusalemu. Kama Daudi alivyotawazwa mfalme wa Yuda, na mfalme wa Israeli, Rehoboamu alikwenda kaskazini kukubali tena utawala wa makabila ya kaskazini. Waisraeli kumtawaza mfalme ilikuwa jambo la hakika — au hivyo Rehoboamu alidhani.

Yeroboamu alikimbia Misri baada ya kuasi dhidi ya Solomoni. Yeroboamu alirudi kutoka Misri hasa kwa sababu wakuu wa makabila ya kaskazini walimwomba aje. Kwa hivyo kama Rehoboamu hangeipunguza mzigo wao, tayari walikuwa wamejiandaa kwa hali hiyo.

Barua za utawala zilienda vibaya, Rehoboamu hangeenda tena Shekemu, kwa sababu Yeroboamu aliiimarisha katika 1 Wafalme 12:25.

S: 1 Fal 12:6-11, ni taarifa gani (kama ipo) iliyokuwa ikimkosea Rehoboamu?

J: Labda kwamba Mungu aliahidi Solomoni kutakuwa na mgawanyiko. Pia labda hakujua kwamba nabii alimwambia Yeroboamu aasi na kwamba atafanikiwa.

S: Katika 1 Fal 12:6-8, kama mtu fulani alishauriwa 'usilifanye hili, au ufalme utameguka' kwa nini Rehoboamu angekataa ushauri huo?

J: Rehoboamu angeweza kusema, kitu kama, 'Nina washauri wengi wenye hekima wanaosema vinginevyo. Nakubaliana kwamba kugawanyika kwa ufalme kunge-kuwa jambo baya, lakini uwezekano wa kutokea ni karibu si wa kuwezesha, kama washauri wangu wanaoaminiwa wanavyoniambia. Faida za miradi ya ujenzi na utajiri zinazidi hatari ndogo.'

Rehoboamu tayari alikuwa na washauri wazee waliompa ushauri mzuri. Lakini badala ya Rehoboamu kusema, 'Ninakataa ushauri wako kufanya ninachotaka', alijificha. Alipata washauri wengine waliomwambia alitaka kusikia, ili aweze kusema alikuwa tu akifuata alichosema washauri wake.

S: Katika 1 Fal 12:6-11 na 2 Nya 10:1-15, kwa nini Rehoboamu alikuwa mjinga hivyo?

J: Kuna sababu mbili zinazowezekana zinazosaidiana.

Watu wengine hawatafuti mawazo mapya. Labda Rehoboamu tayari alikuwa amefanya uamuzi na alijifanya tu kuonekana kama anashauriana na pande zote.

Kwa upande mwingine, labda alihukumu ni ushauri gani bora kulingana tu na ukaribu wake na watu wanaotoa ushauri. Leo, watu wanaweza kufanya kosa moja kwa kuamua kati ya maoni yanayopingana kulingana tu na ukaribu wa mshauri. Bila shaka, 1 Wafalme 12:15 inatoa sababu ya mwisho: Mungu alitaka ufalme ugawanyike.

S: Katika 1 Fal 12:6-11 na 2 Nya 10:1-15, watu wa leo wanafanya makosa ya aina moja na Rehoboamu vipi?

J: Kiburi huja kabla ya kuanguka, na mara nyingi watu wanahitaji kuwa na imani kubwa sana ya kibinafsi kabla hawajafanya mambo ya kipuuzi sana. Kama wazo kwamba Waisraeli wangeweza labda kuasi lingefikia akili ya Rehoboamu au washauri wake wapumbavu, bila shaka Rehoboamu asingewaona kwa dharau.

Katika kazi yako, miongoni mwa wafanyakazi wenzako, kanisani kwako, na katika familia yako, ni mambo gani unayodhani unaweza kuwa na imani ya kutosha kwayo hadi unayapuuza?

S: Katika 1 Fal 12:6-11 na 2 Nya 10:3-19, washauri wanapotoa mambo yanayopingana, jinsi gani unajua washauri wapi ni sahihi? — Rehoboamu alitambuaje?

J: Njia sahihi ni kuomba, kisha kupima faida, hasara, na hatari ya kila uamuzi. Lakini kama hujui kwa uhakika (kama ilivyo mara nyingi). Unaweza kupima imani unayopaswa kuwa nayo kwa washauri mbalimbali.

Kuna njia mbili ambazo si sahihi, na labda Rehoboamu alifanya zote mbili. Kwanza, Rehoboamu alichagua kulingana na alitakalo kusikia. Angeweza kuhalalisha matendo yake kulingana na alichosema washauri wanaomwamini, kama mambo yangeenda vibaya.

Pili, labda Rehoboamu hakujali sana, kwa sababu alidhani ingekwenda vizuri kwa njia yoyote. Haikuwa swali la ni nani aliye sahihi — labda Rehoboamu alidhani njia zote mbili zingeweza kufanya kazi. Badala yake, ni nani alichagua kumwamini na kufuata.

Njia ya tatu isiyo sahihi ya kufanya uamuzi ni kulingana na uzoea tu: tumefanyaje hapo awali, na ni njia gani ninayoijua zaidi?

S: Katika 1 Fal 12:13, watu wa leo wanasema vipi 'kidole changu kidogo ni kikubwa zaidi ya kiuno cha baba yangu'?

J: Hapa kuna njia moja mbaya sana ya kutathmini hatari: chagua chaguo linalokuliza uwe mkali zaidi. Hamu yao ya kuonyesha jinsi wanavyo hodari, werevu, au wenye nguvu, ni kubwa zaidi kuliko hamu yao ya kuwanufaisha wengine, au wakati mwingine hata wenyewe.

S: Katika 1 Fal 12:18, kwa nini Rehoboamu alimtuma Adoramu/Hadoramu, mkuu wa mapato?

J: Hatujui kwa nini Rehoboamu alimtuma Adoramu. The Expositor's Bible Commentary juz.4 uk.115 inafikiri kwamba Rehoboamu alitaka kujaribu uamuzi wao kwa kutuma mamlaka ya kukusanya kodi. Hata hivyo, kwa kuzingatia utajiri wote wa Solomoni Rehoboamu angeweza kuwa hakuhitaji mapato zaidi ya kodi. Labda ilikuwa kwa Adoramu kuahidi kuwapa pesa ili wabaki waaminifu.

Kwa upande mwingine, labda Adoramu alikuwa msimamizi wa kazi ya lazima, na kwa kuwa walimsikiliza mamlaka hii kuu hapo awali, Rehoboamu kwa upuuzi alidhani wangeweza kumsikiliza tena.

Lakini wakati huu, hawakujali pesa zaidi kidogo, Adoramu, Rehoboamu, au kubaki ufalme umoja. Mara Rehoboamu alitoa jibu lake, akili zao zilifanywa.

S: Katika 1 Fal 12:18, leo, jinsi gani utathmini ukali wa hatari?

J: Mambo mawili ya kutathmini ni ukali na uwezekano wa kitu kutokea. Fikiria hali mbaya zaidi, na hesabu gharama kwa suala la pesa, wakati, kazi, fursa zilizopotea, na mipaka ya baadaye ya mwelekeo wako. Watu wengine hufanya hivyo, lakini wanasahau pia kutathmini ukali wa madhara au kupoteza uhusiano, sifa na jina jema. Kama ukali ni mdogo vya kutosha, basi watu mara nyingi wanaupuuza tu. Lakini kama unaweza kuuondoa kabisa, na haina gharama kubwa, basi kwa nini usifanye? Kama matokeo ya hatari ni makubwa, na huwezi kuiondoa bali kupunguza tu, na unaweza kupunguza hatari, kwa nini usifanye? Kwa mfano, ni kiasi gani ninadhulumika, au kiasi gani ninaonekana kidogo machoni pa wengine, kama ninafunga mkanda wangu wa usalama kabla sijaendesha gari, ili kuzuia majeraha makubwa? Kama hakuna gharama, kwa nini usifanye kila wakati, hata kama sheria haikuagiza?

Kwa hivyo, kwa mfano, kama wewe ni mtu mzee, ni wakati gani ukali na uwezekano wa ajali ya kuruka theluji si wa kustahili hatari ya kwenda kuruka theluji? Inaweza kutegemea ni skiaa wa aina gani wewe ni, na ni aina gani ya miteremko (kijani, buluu, nyeusi, nyeusi mara mbili) unayojaribu.

Watu wanaweza kutathmini ukali wa hatari vibaya, lakini mara nyingi zaidi wanakadiria vibaya mzunguko wake wa kutokea.

S: Katika 1 Fal 12:20, je, ni Yuda tu waliyofuata nyumba ya Daudi, au Benyamini pia alifuata katika 1 Fal 12:21-23 na 2 Nya 11:12?

J: 'Yuda' hapa inamaanisha nchi ya ufalme wa Yuda. Benyamini wazi pia alikusudiwa, kwa sababu aya inayofuata ilisema Benyamini alikuwa na Yuda. Pia, kabila la Simeoni lilikuwa limetawanyika katika Yuda, na Walawi wengi katika nchi ya Yuda. Angalia 1001 Bible Questions Answered uk.141 kwa maelezo zaidi.

S: 1 Fal 12:21-24 na 2 Nya 11:2-4, Kwa kuwa Mungu aliamua mgawanyiko huu, je, Rehoboamu alikuwa bila nguvu (na hivyo bila hatia) katika alichofanya?

J: Bila shaka sivyo. Rehoboamu alikuwa na shauku ya kufuata njia hii ya kipuuzi. Lakini Mungu si tu alijua hivyo, na alikuruhusu hivyo, bali Mungu aliamua kwamba Rehoboamu aweze kufanya alitakalo.

S: Katika 1 Fal 12:22-24 na 2 Mambo ya Nyakati 10:1-19; 11:1-43, ni nani hasa alisababisha mgawanyiko: Mungu, Solomoni, Rehoboamu, au Yeroboamu?

J: Na kwanza tuulize swali rahisi zaidi. Tuseme mtu yuko mahakamani kwa kusababisha moto wa msituni. Ndiyo, anakiri aliacha kiberiti kilichowaka kwa uzembe, lakini kama ingekuwa jangwa badala ya msitu, haingefanya madhara yoyote. Au kama Mungu asingeumba angahewa la dunia likiwa na oksijeni, pasingekuwa na uhai wa wanyama duniani, na moto wa msitu haungetokea. Kwa hivyo hakusababisha moto wa msitu, ilikuwa tendo la Mungu. Unafikiri angeweza kwenda mbali kiasi gani na utetezi huo?

Mambo mengi yana sababu zaidi ya moja, kama hewa, mafuta, na cheche kwa moto. Hewa na mafuta vilikuwa sababu za awali, lakini kiburi kilikuwa 'cheche' ya moja kwa moja, yaani sababu bora iliyoanzisha moto chini ya hali zilizokuwepo, za kawaida. Mambo mengi hayana sababu moja; yana mti wa unadharia wa sababu. Kwa mfano, Kwa D kutokea, kwanza A lazima itokee, kisha B, kisha ama C1 au C2, kisha D itatokea.

Yeroboamu alikuwa kiungo cha mwisho cha mti wa sababu, haki baada ya jibu la kipuuzi la Rehoboamu. Lakini Mungu alimwambia Yeroboamu aasi, na Mungu alimwambia Solomoni kwamba mwanawe angepoteza makabila kumi, kwa sababu ya uasi wa Solomoni katika kuabudu miungu mingine na kujenga mahekalu ya sanamu. Solomoni alikuwa na hekima sana na alikuwa mkuu sana, kiasi kwamba alikuwa haifikiri tena alihitaji kutii amri ya Mungu kuhusu kutokuabudu miungu mingine, katika 1 Fal 11:7-13. Solomoni alikuwa wa kwanza kuamrisha kujenga mahekalu ya sanamu, na matokeo ya uongozi wake mbaya yangeendelea kutesa Waisraeli hadi uhamisho. Solomoni labda hakujua jinsi matokeo ya dhambi yake yalivyokuwa makubwa na ya muda mrefu.

S: Katika 1 Fal 12:22-24, ni nani alisababisha mgawanyiko kuendelea?

J: Mungu hakumwambia Solomoni, Rehoboamu, Yeroboamu, au mtu yeyote mwingine ni lini mgawanyiko ungetokea; unabii ungeweza kutimizwa mwishoni mwa utawala wa Rehoboamu. Mungu hakumwambia nabii yeyote kwamba mgawanyiko ulilazimika kuendelea; Yeroboamu alipanga kwa makini kuufanya uwe wa kudumu. Bila shaka, Mungu alijua na alikuruhusu kutokea.

S: Katika 1 Fal 12:25-33, ni nani alisababisha ibada ya sanamu iliyofuata kutokana na mgawanyiko?

J: Hii ni athari nyingine katika mti wa sababu. Yeroboamu alipoasi, angeweza kusema, 'Mungu aliniambia niasi, na nilifanya, na ninaweza kumtegemea Mungu kuweka ufalme wangu tofauti mradi Yeye atakavyo.' Lakini hapana, Yeroboamu alihisi lazima achukue mambo mikononi mwake mwenyewe, na ufalme wake tofauti hautadumu isipokuwa watu wabadilishe dini na kwenda katika ibada ya sanamu. Yeroboamu labda hakuwa na uaminifu kwa ibada ya sanamu ya ndama wa dhahabu. Badala yake, alitumia ibada ya sanamu kama njia ya kufikia lengo, chombo cha kusaidia kudumisha mgawanyiko. Jambo la kusikitisha ni kwamba wengi wa watu wa makabila ya kaskazini walikubaliana kufanya hivyo tu.

S: Katika 1 Fal 12:25, je, Yeroboamu aliishi Shekemu, au Tirsa kama 1 Fal 14:12-17 inavyosema?

J: Ama Yeroboamu angeweza kuwa amehamia, au kile kilicho cha kawaida zaidi, wafalme na wakuu walikuwa na makao zaidi ya moja. Shekemu ilikuwa mji ulioimarishwa. Katika 1 Wafalme 14:12-17, Yeroboamu na mke wake walihamia Tirsa wakati mwanawe alikuwa mgonjwa. Labda walidhani hali ya hewa ya Tirsa ilikuwa bora kwa mwanawe aliyeaga dunia.

S: Katika 1 Fal 12:28-29, kwa nini Yeroboamu alikuwa na ndama wawili wa dhahabu?

J: Yeroboamu aliamini kwamba kama Waisraeli wa kaskazini wataendelea kuabudu kila mwaka Yerusalemu, uaminifu wao kwake daima utakuwa wa shaka, kama 1 Wafalme 12:27 inavyoonyesha.

Today's Handbook for Solving Bible Difficulties uk.271-272 ina nadharia ya kuvutia, kwamba ndama hawa walikuwa ibada ya uongo ya Mungu wa kweli. Kwa kuwa Baali mara nyingi alionyeshwa akipanda ndama wawili, na kwa kuwa sanduku lilikuwa na makerubi wawili, ambao wangeweza kufanana na ndama, ndama wawili walikuwa kana kwamba Mungu alikuwa akipanda juu yao, isipokuwa Mungu hakuonyeshwa.

Hata hivyo, mtazamo huu hauwezi kuwa sahihi, kwa sababu katika 1 Wafalme 12:28, Yeroboamu alisema 'tazama miungu yako, Ee Israeli, iliyokupandisha kutoka nchi ya Misri'; kwa hivyo, ndama hawa wenyewe waliaabudiwa kama miungu, labda kama ndama wa dhahabu wa Haruni. Ndama na mafahali waliaabudiwa kwa kawaida kutoka Asia Ndogo hadi Misri.

S: Katika 1 Fal 12:29, kwa nini Yeroboamu alichagua Betheli na Dani kuweka ndama wa dhahabu?

J: Labda kulikuwa na sababu mbili.

Kijiografia: Betheli ilikuwa sehemu ya kusini ya ufalme wa kaskazini. Dani ilikuwa kaskazini kabisa. Hii ingekuwa rahisi zaidi kwa watu, na Yeroboamu labda alihesabu kwamba hii ingesaidia kushikilia taifa pamoja.

Kila zamani: Today's Handbook for Solving Bible Difficulties uk.270-271 inaonyesha kwamba kulikuwa na patakatifu Dani kwa miaka 300, muda mrefu zaidi kuliko Waisraeli walivyokuwa Yerusalemu. Ibrahimu mwenyewe alijenga madhabahu Betheli. Kwa hivyo, Yeroboamu alichagua maeneo mawili yaliyokuwa na historia ndefu zaidi ya ibada ya Kiyahudi kuliko Yerusalemu. Kwa wengi, desturi ni muhimu zaidi kuliko kumtii Mungu wa kweli.

S: Katika 1 Fal 12:32, ni siku gani ya mwezi wa nane na siku ya kumi na tano?

J: Hii ingekuwa katikati ya Oktoba-Novemba. Sikukuu ya Vibanda (Law 23:33-36) ilikuwa siku ya kumi na tano ya mwezi wa saba.

S: Katika 1 Fal 12:33-13:7,33, hata baada ya muujiza huu, kwa nini Yeroboamu hakutubu?

J: Yeroboamu tayari alikuwa amekataa hadharani ibada ya Mungu, na kwa hivyo ufalme wake haukuwa na mamlaka tofauti na ibada ya sanamu. Unaposafiri njia mbaya, kutubu kunamaanisha kurudi kutoka njia hiyo. Watu wanaweza kuwa na usugu hasa kufanya hivyo wakati wanaweza kupoteza nguvu, ushawishi, na labda maisha yao, kama wakiri walikuwa makosa. Daima kuwa tayari kukiri unapokuwa makosa.

S: Katika 1 Fal 13:1-24, kwa nini Mungu si tu alikuruhusu hili kutokea, bali kwa makusudi alituma simba kumuua nabii mdogo aliyetii isipokuwa jambo moja alipodanganywa?

J: Hii inaonekana si ya haki kwa nabii aliyemfuata Mungu, wakati wengine ambao hawakutoa kwa ujasiri ujumbe kutoka kwa Mungu hawakuuawa na simba. Ni ya kutokuwa sawa. Inaonekana Mungu hajali kila kitu kuwa sawa mara moja katika maisha haya. Siku ya Hukumu, Mungu atakifanya kila kitu kuwa sahihi.

Mungu angeweza kutotuma simba, lakini Mungu alikuwa na ujumbe muhimu zaidi wa kutoa, ambao Mungu alitoa kwa kifo cha nabii. Mungu alisisitizia kwamba unabii wake bila shaka ungetimia, na kwamba ujumbe huu ulitoka kwa Mungu.

S: Katika 1 Fal 13:18, kwa nini nabii mzee huyu alidanganya nabii mdogo?

J: Nabii mzee kwa huzuni alimlaghai nabii mdogo kwa sababu alimwamini mtazamo wake wa asili wa kile kilichokuwa sawa zaidi ya maneno ya nabii mdogo. Hii ilikuwa dhambi moja.

Dhambi kubwa zaidi ni kwamba nabii mzee alidai mtazamo wake wa asili kama neno la Mungu. Hili linalaaniwa katika Mith 30:5-6 na 1 Kor 4:6.

S: Katika 1 Fal 13:18, ni lini hatupaswi kumfuata nabii wa kweli wa Mungu?

J: Balaamu alikuwa nabii wa kweli wa Mungu, ambaye katika Hes 22-24 alijiuza kwa pesa. Vivyo hivyo, hata kama mtu ni mwaminio na hata nabii wa kweli, hatupaswi kumfuata kama anatotii Mungu au anafundisha kinyume na alichokifunua wazi Mungu katika neno lake.

S: Katika 1 Fal 14:1,12-13,17, je, Abiya alikufa kwa dhambi za baba yake, kwa kuwa Eze 18:14-20 inasema kwamba wana hawapaswi kuuawa kwa dhambi za baba yao?

J: Hapana. Abiya alikuwa hana hatia ya dhambi za baba yake, na Mungu hakumchukua uhai wake kwa dhambi za baba yake. Badala yake, Abiya alikufa kwa sababu alikuwa mwenye haki, kabla ya kushawishi sana na ushawishi mbaya, na Abiya angekuwa na uzima wa milele na Mungu Mbinguni.

S: Katika 1 Fal 14:1,12-13,17, kwa nini Mungu aliahidi kwamba wana wote wengine wa Yeroboamu wangekufa kwa dhambi ya Yeroboamu, kwa kuwa Eze 18:14-20 inasema kwamba wana hawapaswi kuuawa kwa dhambi za baba yao?

J: Hawakufa moja kwa moja kwa hatia ya dhambi za baba yao, ingawa kwa njia isiyo ya moja kwa moja walikufa kwa sababu ya matokeo ya dhambi za baba yao. Hawakuwa watu wasio na hatia waliotangazwa na Mungu kuwa na hatia kwa jambo hawakufanya. Badala yake, 1 Wafalme 14:13 inasema kwamba ni Abiya peke yake aliyekuwa na kitu chema ndani yake. Wana wa Yeroboamu walikufa kwa kuchagua kushiriki katika dhambi za Yeroboamu. Kupitia mafundisho na mfano wa Yeroboamu, walichagua kufanya dhambi za Yeroboamu kuwa zao wenyewe.

Ni jambo la kutia utulivu kuzingatia jinsi hiari ya mtu, kupitia ushawishi na mafundisho, inavyoathiri hiari ya mtu mwingine. Upande wa hasi, ni jambo la kusikitisha kuona athari ambayo mzazi au mfano mbaya ana kwa wengine. Kwa upande mwingine, ni jambo jema kwamba mzazi au mfano mwenye kumcha Mungu anaweza kuwa na ushawishi mkubwa kwa wengine katika Mungu kuwaletea Yeye Mwenyewe.

S: Katika 1 Fal 14:1,12-13,17, kwa nini Mungu alimfanya Abiya, mwana mwenye kumcha Mungu wa Yeroboamu, afe?

J: Mungu inaonekana hahisi kulazimishwa kila wakati kutuambia kwa sasa kwa nini anafanya kila anachofanya. Hata hivyo, tunaweza kuona mambo mawili hapa.

a) Familia yote ya Yeroboamu ingeua kwa nguvu, na Abiya aliokolewa kutoka hilo.

b) Abiya bado alikuwa mtoto, na kama angeishi, kungelikuwa na fursa za kutosha kwa wazazi wake mwenyewe, makuhani wa kipagani, na wengine kumharibu, kwa kumfundisha kuwa 'mwaminifu wa kidini' katika dini ya watoto ya kuchomwa, isiyo na maadili ya ibada ya Baali.

S: Katika 1 Fal 14:23, mahali pa juu hasa yalikuwa nini?

J: Haya hayakuwa mahali juu ya vilele vya milima. Badala yake, yalikuwa majukwaa madogo ya mawe na udongo yaliyotumika katika ibada ya Baali, kulingana na Today's Handbook for Solving Bible Difficulties uk.272-273.

S: Katika 1 Fal 14:23, maashera yalikuwa nini?

J: Hizi awali zilikuwa vitu, labda nguzo za mbao, zilizofanywa kuabudu Ashera. Hata hivyo, zilifanywa kuabudu miungu na miungu wengine pia. Today's Handbook for Solving Bible Difficulties inatuonya kwamba isipokuwa ukweli kwamba zingeweza kuchomwa (Kumb 12:3) na kukatwa chini (Kut 34:13), hatujui kweli kama zilikuwa nguzo.

S: Katika 1 Fal 14:25-28, nini kilitokea Beth-Shemeshi?

J: Ushahidi wa kiakiolojia unaonyesha kwamba Beth-Shemeshi iliharibiwa wakati wa Rehoboamu. Hii labda ilitokana na uvamizi wa Farao Shishaki wa Yuda wakati wa mwaka wa tano wa Rehoboamu.

S: Katika 1 Fal 14:31, je, baba ya Abiya alikuwa Rehoboamu, au alikuwa Daudi kama 1 Fal 15:3 inavyosema?

J: Baba wa moja kwa moja wa Abiya alikuwa Rehoboamu. Katika Kiebrania neno 'baba' pia linatumika kwa babu, na Daudi alikuwa babu mkubwa wa Abiya.

S: Katika 1 Fal 15:5, Daudi alifanya kila kitu vizuri isipokuwa katika kesi ya Uria vipi?

J: Hii haimaanishi kwamba Daudi alikuwa mkamilifu bila dhambi isipokuwa dhambi moja. Badala yake Daudi alifanya yafuatayo:

a) Uzembe wa Daudi na Uza na sanduku (2 Sam 6:3-10)

b) Mzazi mlegevu sana (2 Sam 13:21)

c) Nabali (1 Sam 25:21-22,33-34)

d) Sensa (2 Sam 24:2-4; 1 Nya 21:2-4)

e) Dhambi zisizo maalum za ujana wake (Zab 25:7)

Badala yake Daudi alimwamini Mungu tangu ujana wake, na alikuwa mwenye haki mbele ya Mungu, lakini mwenye haki unamaanisha alimwamini Mungu kwa rehema yake, si kwamba Daudi alikuwa mkamilifu bila dhambi. Angalia mjadala kuhusu 1 Wafalme 11:4,6 kwa maelezo zaidi.

S: Katika 1 Fal 15:7, Mambo ya Nyakati ya Wafalme wa Yuda ni nini?

J: Hizi hazikuwa vitabu vya 1 na 2 Wafalme; bali zilikuwa rekodi za kihistoria za kidunia.

S: Katika 1 Fal 15:14, moyo wa Asa ulikuwa kamili vipi, kwa kuwa mahali pa juu vyote havikuondolewa?

J: Asa alikuwa akijaribu kumfuata Mungu, na Asa alijaribu kuondoa mahali pa juu vyote. Hata hivyo, hakufanikiwa kuondoa vyote. Angalia pia mjadala kuhusu 2 Nya 14:3-4 na 15:17 kwa maelezo zaidi.

S: Katika 1 Fal 15:29, je, Baasha alikuwa sahihi kuua nyumba yote ya Yeroboamu?

J: Hakuna kinachosema Baasha alikuwa sahihi kufanya hivyo. Badala yake, ilitabiriwa kwamba angefanya hivyo. Baasha alikuwa mfalme mbaya ambaye hakujali kama matendo yake yanamfurahisha Mungu au la.

S: Katika 1 Fal 16:5,20,27, Mambo ya Nyakati ya Wafalme wa Israeli ni nini?

J: 1 Wafalme inasema kwamba Omri ametajwa ndani yake, na Omri hatajwi katika vitabu vya 1 na 2 Mambo ya Nyakati. Mambo ya Nyakati ya Wafalme wa Israeli si sehemu ya Biblia, bali rekodi za kihistoria za kidunia ambazo hatuna leo.

S: Katika 1 Fal 16:5,20,27, kwa kuwa Mambo ya Nyakati ya Wafalme wa Israeli na Yuda hayakuwa neno la Mungu, na kwa kuwa nyenzo kutoka vyanzo vya kidunia kama hivyo vilitumika kuandika Biblia, ni wakati gani maudhui yalianza kuwa neno la Mungu lisilo na makosa?

J: Kuna idadi ya maeneo ambapo vyanzo visivyo vya maandiko vilitajwa au kutumika katika neno la Mungu. Maudhui yakawa neno la Mungu yalipoandikwa katika neno la Mungu. Maneno yenyewe si 'ya kichawi'. Ni Mungu kuwasilisha maana ndiyo muhimu. Kama rekodi ya kihistoria ni sahihi, Mungu anaweza kumwelekeza mwandishi wa Biblia kutumia taarifa hiyo.

S: Katika 1 Fal 16:11, aya hii inamaanisha nini?

J: Mara Zimri alipoanza kutawala, aliua kila mwanaume katika familia ya Baasha, ili hakuna kutoka nasaba ya awali aweze kupinga utawala wake au kuanzisha uasi. Biblia haikuidhinishi hili, bali inaonyesha wazi jinsi watu wengine wanavyoweza kuwa wakatili.

S: Katika 1 Fal 16:31, tunajua nini kingine kuhusu Omri, Mfalme wa Israeli?

J: The NIV Study Bible uk.508 inasema kwamba hatujui mengi kuhusu Omri isipokuwa kwamba alianzisha nasaba iliyodumu zaidi ya miaka 40 na kuijenga Samaria kama mji mkuu, na kwa ndoa yake kuleta ibada ya Baali iliyoenea sana. Annals za Tiglath-Pileser III zinaita Israeli 'Nchi ya Omri' miaka 150 baadaye (732 K.K.) Asimov's Guide to the Bible uk.343 inasema vivyo hivyo.

S: Katika 1 Fal 16:34, je, Hieli alitoa watoto wake kama sadaka?

J: Hapana. Aya hii kweli inonyesha kwamba wavulana tu walikufa, si kwamba walitolewa sadaka. Unabii wa Yoshua katika Yos 6:26 ulitimizwa. Inaweza kuonekana kali kwa Mungu kulishika neno lake hapa, lakini Mungu daima hulishika neno lake, na Hieli alikuwa mwepesi sana kupuuza hilo.

S: Katika 1 Fal 16:34, kwa nini watu wengine wanaenda katika hali zilizolaaniwa na Mungu?

J: Kuna sababu mbili angalau: ujinga na kutokuwa na hofu ya Mungu.

Ujinga unaweza kuwa wa hali ya kawaida, lakini si daima wa hali ya kawaida kama mtu alichagua kwa makusudi kutotumia fursa ya kujifunza alichosema Mungu. Hata hivyo, aina yoyote ya ujinga wa njia ya kweli ni bora kuliko kujua njia ya kweli na kuigeuzia mgongo, kama 2 Pet 2:21-22 inavyosema.

Kutokuwa na hofu ya Mungu ni kujua alichosema Mungu lakini kuupuuza. Iwe ni kutokuamini kwamba Mungu yupo, au kuamini kwamba Mungu hatakuzuia. Kweli, Mungu anaweza kutokuzuia, lakini Mungu daima ataleta matokeo, siku ya hukumu, au pia katika maisha haya.

S: Katika 1 Fal 17:3-24, kwa nini Mungu alifanya miujiza hii kupitia Eliya?

J: Ingawa maandiko hayasemi, tunaweza kuona mambo machache. Hii ilikuwa wakati wa giza sana kiroho katika maisha ya Yuda na Israeli. Tunaweza kuona ushuhuda na moyo mkunjufu watu wangepata baada ya miujiza ya Eliya, isipokuwa baadhi ya hayo yalifanywa kwa siri zaidi.

Lakini tusikose sababu nyingine ya miujiza ya Eliya. Majaribio haya ya kuongezeka ya imani yalimwandaa Eliya kwa mkutano wake na manabii wa Baali. Pia angalia kwamba kwa Eliya Mungu hakujibu kila ombi kwa 'ndiyo'. Eliya, ambaye aliomba akufe papo hapo, hatimaye hakufa kamwe katika 2 Fal 2:11.

S: Katika 1 Fal 18, je, 'chama cha kinabii/cha Yahwi' cha Eliya kilizidi kutokuwa na uvumilivu wa ibada nyingine, kama Asimov's Guide to the Bible ya shaka uk.344 inavyosema?

J: Kile Asimov anachokiita 'chama' kilikuwa waabudu wa Mungu wa kweli. Asimov hakupiga hoja yake vizuri hapa, kwani hana ushahidi kwamba walikuwa na uvumilivu kidogo zaidi.

S: Katika 1 Fal 18:3-5,7, je, huyu Obadia ndiye yule aliyeandika kitabu cha Obadia katika Biblia?

J: Hapana, si Obadia yule yule. The Believer's Bible Commentary uk.379 na The Bible Knowledge Commentary: Old Testament uk.525 wanasema vivyo hivyo. The Expositor's Bible Commentary juz.7 uk.142 pia inasema ni uwezekano mdogo kwamba ni watu wawili wale wale.

S: Katika 1 Fal 18:3-16, kwa nini Wakristo, bila sababu ya kweli, wakati mwingine wanaogopa watumishi watiifu wa Mungu kama Obadia alivyomwogopa Eliya?

J: Obadia aliogopa kwamba Eliya angeondoka na kumwacha Obadia 'akiwa peke yake' na katika matatizo makubwa. Wakristo leo wanaweza kuogopa kumtegemea wengine kwa sababu mbili.

1. Wanaweza kukosa imani kwa Mungu, kwamba Mungu atashindwa kuwaangalia na kuufanya Mkristo mwingine aondoke na kuwaacha upweke wao.

2. Wanaweza kutomwamini Mkristo mwingine, wakifikiri kwamba atawaacha chini. Wakati mwingine hii inatokea na Wakristo wasiostawi na wasiotii. Kuna wakati hata hivyo, ambapo lazima umwamini Wakristo waliostawi katika mambo fulani na kuacha matokeo kwa Mungu.

S: Katika 1 Fal 18:19-20, kwa nini Mfalme mbaya Ahabu, aliyekuwa akimtafuta Eliya, alikubaliana kuita mkutano ambao Eliya aliumba?

J: Ingawa Ahabu angeweza kufanya hivyo kwa sababu alikuwa na hamu ya kufanya chochote kinachoweza kuleta mvua nchini, kuna nia inayowezekana zaidi ya maslahi ya kibinafsi ya Ahabu. Ahabu aliona kwamba ufalme wake ulikuwa hatarini. Kama angemua Eliya tu na mvua haikuja, kila mtu angeweza kumlaumu Ahabu. Hata hivyo, kama Ahabu kwanza alimpa Eliya fursa, na hakuna kilichotokea, basi Ahabu angeonekana kuwa na sababu nzuri ya kutekeleza Eliya na kumwondoa, na muhimu zaidi, Eliya angedharauliwa na kuwa kichwa cha kelele rahisi.

S: Katika 1 Fal 18:21, tunapaswa kusema mambo kama 'kama Bwana ni Mungu mfuate Yeye, lakini kama mwingine ni Mungu, mfuate yeye'?

J: Ni sawa kusema hivi. Wakati mmoja niliuliza kiongozi katika Kanisa la Muungano (Moonies) kama, kwa dhana tu, angegundua kwamba Rev. Moon hakutoka kwa Mungu baada ya yote, angefanya nini? Aligeuka mara moja na kuniuliza ningefanya nini kama ningegunduwa kwamba Kristo hakutoka kweli kwa Mungu. Nilijibu kwamba nilijua Kristo alitoka kwa Mungu, lakini kama asingekuwa, ningefuata ukweli, iwe nini iwe. Baada ya kuzungumza zaidi, nilimkumbusha swali la awali, na hatimaye alijibu 'ni kitu cha aibu na kukosa heshima hata kuuliza maswali kuhusu Rev. Moon.'

Ni vigumu kuongea na watu ambao hawataki kujua ukweli. Kisha niliuliza jinsi gani kundi lake linatofautiana na kundi la Jim Jones. Sijui kama nilisema jambo sahihi au la. Hata hivyo, niliambiwa kwamba sikarbishwi kurudi tena.

S: Katika 1 Fal 18:22, Eliya alikuwa nabii peke yake aliyeishi vipi, kwa kuwa Obadia aliwahifadhi manabii 150 katika 1 Fal 18:13?

J: Kweli, kulikuwa na watu 7,000 Israeli ambao hawakuiinamisha goti mbele ya Baali, lakini Eliya bado hakujua hilo. Ingawa Eliya alikosea katika alichosema, Biblia inarekodia kwa usahihi alichosema Eliya.

S: Katika 1 Fal 18:27, je, Eliya alikuwa sahihi kutumia dhihaka hapa?

J: Ndiyo kabisa. Hakuna kitu katika Biblia kinachosema waaminio kamwe wasitumie dhihaka, na Paulo na Yesu walitumia dhihaka na karipio kali. Utamaduni wetu wa kisasa wa magharibi unakuja kuamini kwamba ukosoaji hasi, hasa kuhusu dini, daima ni mbaya, lakini huu ni mtazamo wa kisasa wa kisubjektivi tu. 1 Pet 3:15-16 inasema tunapaswa daima kuwa na jibu la imani yetu, lakini kwa upole na heshima. Hata hivyo, kujibu kwa ajili ya imani yetu ni tofauti na karipio, kama mwandishi wa hili, Petro, ndiye yule yule aliyemwambia Simoni Mganga 'pesa yako na iangamie pamoja nawe' katika Mdo 8:20. Usawa ni huu: kwa upande mmoja Petro alizungumza kwa nguvu sana dhidi ya Simoni, lakini Petro alikuwa na wasiwasi wa kweli kwa Simoni.

S: Katika 1 Fal 18:33-35, Eliya alipata wapi mapipa 12 ya maji wakati wa ukame?

J: Kuna chemchemi za Mlima Carmeli ambazo zina maji mwaka mzima. Hata hivyo, wakati wa ukame chemchemi zingeweza kukauka. Hata hivyo, Bahari ya Mediterania ilikuwa maili 15 mbali, na maji yake yangekuwa mazuri kwa kuzima moto wa kawaida. Bila kujali wapi Waisraeli walipata maji, tayari walikuwa wameyabeba hadi sadaka. Kwa kuwa shimo lilikuwa kubwa vya kutosha kushikilia mbegu mbili za 'sea', kiasi cha maji labda kilikuwa takriban quarts 13.

S: Katika 1 Fal 18:40, kwa nini Eliya alifanya mauaji? (Mtu asiyeamini Mungu aliuliza hili.)

J: Kwa nini kuuliza swali linalodhani tayari jibu? Eliya na Waisraeli hawakuua roho yoyote. Walitekeleza watu waliothibitishwa kuwa na hatia ya makosa ya adhabu ya kifo chini ya sheria ya Agano la Kale.

Chini ya Sheria ya Agano la Kale katika Kumb 13:13-15; 17:2-5, wapagani walipaswa kuuawa, na hiyo ndiyo Eliya aliyesimamia. Kwa Waisraeli chini ya sheria ya Agano la Kale, ibada ya sanamu ilikuwa mbaya kama mauaji.

Kama hupendi ukweli kwamba Agano la Kale liliamrisha utekelezaji kwa wapagani, usimlaumu Eliya na Waisraeli kwa kutekeleza amri za Bwana. Badala yake, ugumu wako ni kutokukubali kwamba Mungu ana haki ya kutengeneza sheria yoyote dhidi ya ibada ya sanamu anayotaka.

S: Katika 1 Fal 18:46, kwa nini Eliya alikimbia mbali hivyo na kwa haraka hapa?

J: Umbali hapa ulikuwa maili 20 hadi 25, kwa hivyo hii ilikuwa takriban marathon. Eliya labda alikuwa katika hali nzuri ya kimwili, lakini The Bible Knowledge Commentary: Old Testament uk.527 inaonyesha kwamba hii ililazimika kuwa kwa nguvu zilizotolewa na Mungu. Kumbuka kwamba askari wa Kigiriki aliyekimbia umbali wa Marathon, kutangaza Waathene kushindwa kwa Waajemi, alikufa kwa uchovu muda mfupi baada ya kutoa ujumbe wake.

S: Katika 1 Fal 19:2, kwa nini Yezebeli alimtumia mjumbe Eliya kwamba atauawa, badala ya kutuma tu askari kumuua?

J: Ingeweza kuwa kwa sababu mbili.

1. Eliya sasa alikuwa shujaa, kwa kuleta mvua. Hauonekani vizuri kwa ufalme kumuua Eliya alipokuwa maarufu sana na watu. Watu wangeweza kumuua Ahabu na Yezebeli kama walivyomuua manabii wa Baali.

2. Kwa kumtishia Eliya, kama Eliya angeogopa na kukimbia (ambayo alifanya), hiyo ingem-diskredit Eliya, au angalau imwondoe mbele ya macho ya watu.

Mara nyingi viongozi wa serikali lazima wafanye mambo kwa njia inayodumisha umaarufu na watu ili wabaki mamlakani.

S: Katika 1 Fal 19:5-21, Mungu alifanya nini kumrejesha Eliya baada ya kuchoka kabisa?

J: Mungu alifanya mambo saba.

1. Alimpa Eliya usingizi.

2. Alilisha Eliya chakula.

3. Alisikiliza kwa uvumilivu malalamiko yake, ambayo lazima yalionekana madogo sana kwa Mungu.

4. Mungu alimpa Eliya mtazamo mpya, safi wa Yeye Mwenyewe.

5. Mungu alimfariji Eliya, akionyesha Eliya kwamba hakuwa peke yake.

6. Mungu alimpa Eliya lengo na kazi.

7. Muhimu zaidi, Eliya hasa alihisi uwepo wa Mungu.

Wakati mwingine Wakristo wa leo wanahitaji mambo haya saba kama wanahisi wamechoka kabisa.

S: Katika 1 Fal 20, kwa nini Mungu alisaidia mfalme mbaya?

J: Wakati mwingine watu wanafikiri wako katika hali ngumu, lakini mara nyingi Mungu anashughulikia hali ngumu zaidi. Ahabu alikuwa mfalme mbaya juu ya watu ambao kwa wengi walikuwa wadudu, lakini walikuwa na mabaki ya wamcha Mungu. Siria haikuwa na mabaki ya wamcha Mungu, na 1 Wafalme 20:28 inaonyesha kushindwa wakati huo kungeonyesha duniani kwamba Mungu hakuwa na nguvu zote. Mungu hakutaka Ahabu afanikiwe kabisa, lakini Mungu hakutaka Israeli iangamizwe bado, au kutawaliwa na Wasyria.

S: Katika 1 Fal 20:18-19, umuhimu wa hili ni nini?

J: Ben-Hadadi, aliyekuwa amelewa wakati huo, alidhani wapiganaji wanaotoka walikuwa wachache tu, kwa hivyo aliamrisha Wasyria wawachukue wakiwa hai, labda kutumika kama watumwa. Kwa kuwa walipaswa kuchukuliwa wakiwa hai, wapiga mishale wa Siria hawakuwapigia.

S: Kweli, 1 Fal 20:22 inasikika sawa na alichosema mara moja jenerali wa Puritan Oliver Cromwell, 'Mwamini Mungu na usimamie baruti yako [mizinga] iwe kavu.' Ni kwa njia gani hilo ni kweli na ni kwa njia gani si kweli?

J: Oliver Cromwell alikuwa sawa na Yehu katika Biblia. Cromwell alikuwa Mkristo aliyekuwa na uzito wa kufuata Mungu, lakini alitumia njia zisizo za kimungu na za ukatili. Hata hivyo, kujibu swali hili, waaminio wanapaswa kujiandaa vizuri kumhudumia Mungu, iwe kwa baruti au mambo mengine. Hata hivyo, tunapaswa kuwa waangalifu kumwamini Mungu wala si baruti yetu wala maandalizi yetu wenyewe. Kwa mfano mzuri wa hili, fikiria jeshi dogo la Gideoni katika Waam 7.

S: Katika 1 Fal 20:23,28, kwa nini Wasyria walisema miungu ya Waisraeli (wingi) ni miungu ya milima tu?

J: Wasyria walipigana na magari ya vita, ambayo yalifanya kazi zaidi katika maeneo ya wazi. Waisraeli tayari walikuwa wamewashinda Wasyria, lakini tu milimani. Watu wa Mungu walishinda Wasyria watu wa Mungu walipokuwa na faida ya ardhi, lakini Mungu angelionyesha kwamba watu wake wangeweza kuwashinda Wasyria hata ardhi ilipokuwa na faida kwao.

Inaonekana Wasyria walisema miungu (wingi) kwa sababu walijua kidogo kuhusu Mungu wa kweli wa Israeli. Walijua tu kwamba Waisraeli wengi walifanya ibada ya sanamu.

S: Katika 1 Fal 20:24, kwa nini Ben-Hadadi alibadilisha wafalme na makamanda?

J: Hii haimaanishi kwamba wafalme chini ya Ben-Hadadi hawakutawala tena. Badala yake, inamaanisha kwamba wafalme muhimu kwa kisiasa waliondolewa kutoka kuongoza jeshi, na askari wa kitaalamu walichukua nafasi yao.

S: Katika 1 Fal 20:26, je, hii ni Afeki ile ile ambapo Wafilisti walipigana miaka 200 mapema katika 1 Sam 4:1?

J: Hapana, Afeki ya 1 Wafalme 20:26 iko takriban maili manne mashariki mwa Bahari ya Galilaya, nusu njia kati ya Samaria na Dameski, kulingana na The NIV Study Bible uk.516 na The New Geneva Study Bible uk.383,509, na The Nelson Study Bible uk.601. Kijiji cha kisasa cha Fik kipo huko. Asimov's Guide to the Bible uk.348-349 pia inasema hivyo.

S: Katika 1 Fal 20:29-30, Wasyria 127,000 wangewezaje kuuawa katika muda mfupi hivyo?

J: Ingawa makampuni mazito ya wapiga mishale yangeweza kuwa sehemu ya sababu, lazima kulikuwa na kuzingirwa au mtego mwingine kuua Wasyria wengi hivyo. Pia, mvua, tope, au mto ungeweza kuwa kizuizi cha kufa kwa Wasyria.

S: Katika 1 Fal 20:29-34,42, kwa nini Ahabu alikuwa makosa kumhurumia Ben-Hadadi?

J: Ilikuwa makosa kuonyesha huruma kwa viongozi wasiokuwa na toba, ambao bado walitaka kuwaangamiza watu wa Mungu.

S: Katika 1 Fal 20:34, Mfalme Ahabu alikuwa na mitaa vipi Dameski?

J: Baada ya Ahabu kumshinda Ben-Hadadi wa Dameski, moja ya masharti ya amani ilikuwa kwamba Ahabu aweze kuwa na 'eneo la biashara' ambapo wafanyabiashara wa Kiisraeli wangeweza kununua na kuuza, labda bila kulipa kodi yoyote kwa Ben-Hadadi.

S: Katika 1 Fal 20:35-36, kwa nini mtu aliuawa kwa kukataa kumuumiza nabii wa Mungu?

J: Kuwadhuru manabii wa kweli wa Mungu si jambo ambalo waaminio kwa kawaida walipaswa kufanya. Hata hivyo, nabii aliyetambuliwa kuwa nabii wa kweli alipotoa amri, na mwingine alikataa kutii, hiyo ilikuwa kosa. Hatuagizwi kufanya daima kilichokuwa cha kawaida na cha kufaa, bali tunaagizwa daima kumtii Bwana.

S: Katika 1 Fal 20:37-42, kwa nini nabii alihitajika kuumizwa?

J: Nabii alihitajika kuumizwa ili kujificha ili mfalme afikirie alikuwa askari na asimtambue kama nabii. Kama asingekuwa ameumizwa, basi swali lingetokea kwa nini alikuwa huko bila kuwa pamoja na askari wengine.

S: Katika 1 Fal 20:42, Ahabu alitenda dhambi vipi kwa kumwacha huru Ben-Hadadi?

J: The NIV Study Bible uk.517 inasema ingeweza kuwa kwa sababu Ahabu hakuomba kwa Bwana, au kwamba alikiuka ufunuo wa awali, usiorekodiwa. Ahabu alivunja kanuni za vita vitakatifu kwa kuunganisha Israeli na nguvu ya kigeni.

S: Katika 1 Fal 21:3-4, kwa nini Nabothi hakutaka kuuza shamba lake la mizabibu, kwa kuwa Nabothi angefaidika kwa pesa?

J: Kwa Nabothi ilikuwa suala la kimaadili la kumtii Mungu. Waisraeli waliamriwa kutokuacha ardhi ya mababu zao katika Law 25:23-28 na Hes 36:7, na Nabothi alitaka kumtii Mungu.

S: Katika 1 Fal 21:19, je, mbwa walilamba damu ya Ahabu mahali ambapo Nabothi aliuawa, au walilamba damu ya Ahabu karibu na bwawa la Samaria kama 1 Fal 22:37-38 inavyosema?

J: Hakuna sababu kwamba haikuwa yote mawili. Nabothi aliishi karibu na ikulu, iliyokuwa Samaria. Nabothi alishtakiwa mahali pa umma, ambalo pangalikuwa karibu na Bwawa la Samaria, mjini. Bwawa lilikuwa mahali ambapo gari la vita la Ahabu lilioshwa.

S: Katika 1 Fal 21:20,25, mtu anavyezekanaje 'kujinuzia kwa kutenda mabaya'?

J: Ahabu alijinuzia mwenyewe, ingawa alikuwa akimkiri kidogo Eliya na Mungu wake, bado akitenda mabaya, akijinuzia kwa pesa na nguvu kwa kuendelea katika ibada ya Baali. Ahabu angeweza kuonekana kama mtu asiyokuwa na uthabiti, lakini alikuwa thabiti katika kujaribu kufanya kilichoonekana bora kwake mwenyewe. Watu wengi wa leo wanaweza kuonekana wenye maadili, wazuri, na hata Wakristo, lakini mtihani wa kweli ni kama bado ni hivyo wakati haikuonekana kuwa kwa manufaa yao wenyewe.

S: Katika 1 Fal 21:29, kwa nini Ahabu alijidhili hapa?

J: Ahabu kwa kweli alijidhili kwa sababu alijua alikuwa amepita mipaka ya uadilifu, na angalau kwa sehemu aliamini Eliya alitoka kwa Mungu. Ahabu alikuwa mtu wa kutetereka, na watu wa kutetereka wazungumziwa zaidi katika Yak 1:7-8 na 2 Pet 2:20-22.

S: Katika 1 Fal 22, kitabu cha Sheria kilichopatikana kilikuwa nini?

J: Hiki kiliweza kuwa kitabu cha Kumbukumbu la Torati, lakini labda kilikuwa Torah, vitabu vitano vya kwanza vya Biblia. Angalia 735 Baffling Bible Questions Answered uk.130-131 kwa jibu zuri zaidi.

S: Katika 1 Fal 22:6-7, kwa nini Yehoshafati alijiunga na mfalme mbaya Ahabu?

J: Ingawa maandiko hayasemi, tunaweza kuona maelezo machache maalum na kukisia sababu ya jumla.

a) Ahabu alikuwa mwaabudu mbaya wa Baali, lakini baada ya Yezebeli kumuua Nabothi, Eliya alimkaripia Ahabu, na 1 Wafalme 21:27 inaonyesha Ahabu alipasua nguo zake (ishara ya toba ya kina). Hata hivyo, labda toba ya muda kwa tendo haihitajiki kwamba mtu amekuja kwa Mungu. Hata hivyo, Yehoshafati angeweza kuwa na matumaini hapa.

b) Awali kulikuwa na vita mbaya kati ya Yuda na Israeli, na Yehoshafati hakutaka kuona vita zaidi vya wenyewe kwa wenyewe kati ya watu wa Mungu.

c) Kulikuwa na maadui wenye nguvu pande zote, kutoka ufalme wa Misri/Ethiopia hadi Wasyria, hadi Waashuri. Kulingana na Biblical Archaeology Review Jan./Feb. 1991 uk.54, Shalmaneser alirekodia kwamba Ahabu pamoja na magari yake 2,000 alikuwa na magari zaidi kuliko washirika wengine wowote walioshindana na Ashuru katika vita vya Qaqqar mwaka 853 K.K.

Kwa ujumla, Yehoshafati alikuwa makini kumfuata Mungu mwenyewe, lakini hili na 2 Nya 19:2; 20:35 vinaonyesha kwamba Yehoshafati alikuwa mwingi sana katika kufanya miungano na wafalme wa kipagani.

S: Katika 1 Fal 22:20-23, je, Mungu hutuma uongo?

J: Kifungu hiki kinajibu swali hili kwa usahihi sana. Mungu haudanganyi. Hata hivyo, si tu kwamba Mungu anaruhusiwa wadanganyifu, bali Yeye hata hutumia wadanganyifu, akituma roho za uongo kukamilisha mapenzi yake, ambayo katika kesi hii ni kuanguka kwa mfalme mbaya.

Rum 8:28 inasema kwamba Mungu hufanya kila kitu pamoja kwa wema, si mambo mazuri tu. Efe 1:11 vivyo hivyo inasema kwamba Mungu hufanya kila kitu kulingana na mpango wake. Mungu hata hutumia watu wenye nguvu na waovu kwa mwisho wake mwenyewe katika Hab 1:6-13. Angalia pia mjadala kuhusu Mith 16:4 kwa maelezo zaidi.

S: Katika 1 Fal 22:48, kwa nini meli za Yehoshafati ziliharibiwa Ezion-geberi?

J: Yehoshafati alipaswa kutokuwa tayari kushirikiana na Ahazia. Meli ziliharibiwa kama adhabu kwa Yehoshafati, na baada ya hili Mungu hakuwa tayari kumruhusu Yehoshafati kufanya biashara peke yake pia.

S: Katika 1 Fal 22:48, je, Yehoshafati alikuwa tayari kushirikiana na Ahazia, au hakuwa tayari kama 1 Fal 22:49 inavyosema?

J: Yote mawili yalikuwa kweli, lakini wakati tofauti. Yehoshafati kwanza alikuwa tayari. Hata hivyo, ama baada ya nabii Eliezeri kumkaripia Yehoshafati, au baada ya meli kuharibiwa, Yehoshafati hakuwa tayari tena. Kama Yehoshafati bado angekuwa tayari, angeweza kujaribu kujenga tena meli, lakini hakufanya hivyo.

S: Katika 1 Fal na 2 Fal, ni baadhi ya maandishi ya mapema zaidi gani ambayo bado yanapatikana leo?

J: Maandishi ya Bahari ya Chumvi: (karibu K.K. 1) nakala 3 tofauti. The Dead Sea Scrolls Today uk.30. The Wycliffe Bible Dictionary uk.436-438 inasema kuna nakala 4 tofauti.

Kwa ujumla, zilizohifadhiwa katika Maandishi ya Bahari ya Chumvi ni mistari 57 ifuatayo kati ya jumla ya mistari 816 ya 1 Wafalme (asilimia 7.0%).

1 Fal 1:1,16-17,27-37; 3:12-14; 7:20-21,25-27,29-42,51; 8:1-9,16-18; 12:28-31; 22:28-31.

Aquila Myahudi alifanya tafsiri ya Kigiriki ya Agano la Kale. Huru na kazi ya Origen ya kuinakili katika hexapla (ambayo tunayo vipande tu vilivyohifadhiwa), tunayo tu nakala za tafsiri ya Aquila za 1 Wafalme 20:7-17 na 2 Wafalme 23:12-27.

Maandishi ya Kikristo, kuanzia karibu mwaka 350 B.K., yanajumuisha Agano la Kale, ikiwemo 1 na 2 Wafalme.

Vaticanus (325-350 B.K.) ina yote ya 1 na 2 Wafalme.

Hakuna mistari ya 1 au 2 Wafalme iliyohifadhiwa katika Sinaiticus.

Alexandrinus (karibu 450 B.K.) ina yote ya 1 na 2 Wafalme.

S: Ni waandishi wa mapema gani waliotaja 1 Wafalme?

J: Waandishi wa kabla ya Nikea waliotaja au kudokeza mistari katika 1 Wafalme ni:

Philo Myahudi wa Aleksandria (15/20 K.K.-50 B.K.) anadokeza 1 Fal 17:10,18 katika kazi yake, On the Unchangeableness of God uk.169.

Klement wa Roma (96-98 B.K.) anadokeza 1 Fal 18:8, n.k. "Kwa sababu ya wivu, Daudi alipata chuki si kutoka kwa wageni tu, bali pia alisindwa na Sauli Mfalme wa Israeli." 1 Klement sura ya 4 uk.6

Justini Shahidi (karibu 138-165 B.K.) ananukuu 1 Fal 19:14,18 kama "Eliya alisema". Mazungumzo na Trypho Myahudi sura ya 39 uk.214.

Meleto/Melito wa Sardis (170-177/180 B.K.) anadokeza "Vitabu vinne vya Ufalme" [1, 2 Samweli, 1, 2 Wafalme] miongoni mwa vitabu vya Agano la Kale katika barua yake kwa Onesimo. On Pascha uk.72. Imehifadhiwa katika Historia ya Kanisa ya Eusebio kitabu cha 4 sura ya 26.

Ireneo wa Lyons (182-188 B.K.) ananukuu 1 Fal 18:36 katika Ireneo Dhidi ya Uzushi kitabu cha 3 sura ya 6.3 uk.419

Ireneo Dhidi ya Uzushi kitabu cha 3 sura ya 27.1 uk.499 ananukuu 1 Fal 11:1.

Klement wa Aleksandria (193-217/220 B.K.) 1 Fal 8:27 "Solomoni mwana wa Daudi, katika vitabu vinavyoitwa 'Utawala wa Wafalme,' akiwa ameelewa si tu kwamba muundo wa hekalu la kweli ulikuwa wa mbinguni na wa kiroho, bali pia ulikuwa na uhusiano na mwili, ambao Yeye aliyekuwa mwana na Bwana wa Daudi angejenga, ... Je, Mungu kweli kweli atakaa na watu duniani?" Kipande cha Nikephoro wa Konstantinopoli akinukuu Klement wa Aleksandria dhidi ya Wayahudi. uk.584

Klement wa Aleksandria (193-217/220 B.K.) ananukuu nusu ya 1 Fal 19:6. Mwongozo kitabu cha 3 sura ya 7 uk.281

Tertuliani (198-220 B.K.) anadokeza Eliya na mjane katika 1 Fal 17:7-16 kama "kitabu cha tatu cha Wafalme" Vitabu Vitano Dhidi ya Markioni kitabu cha 4 sura ya 21 uk.381

Hipolito (222-235/6 B.K.) ananukuu 1 Fal 3:12 katika Maelezo ya Mith uk.172

Origen (225-254 B.K.) aliandika maelezo ya Warumi, Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Yoshua, 1 Wafalme, Yeremia, na Luka

Origen (225-254 B.K.) "au pale ambapo inatajwa katika kitabu cha tatu cha Wafalme kuhusu ugonjwa wa mwana wa mfalme." Origen Dhidi ya Celsus kitabu cha 1 sura ya 36 uk.412

Origen (225-254 B.K.) anadokeza 2 Fal 4:17, akiita "kitabu cha nne cha Wafalme" (1 na 2 Samweli wakati mwingine waliitwa 1 na 2 Wafalme.) Hii inadokeza kitabu cha tatu cha Wafalme. Origen Dhidi ya Celsus kitabu cha 8 sura ya 46 uk.656

Risala Kuhusu Kubatizwa Tena (karibu 248-258 B.K.) "Zaidi ya hayo, pia katika kitabu cha Waamuzi, na katika vitabu vya Wafalme pia, tunaona ... Gothonieli [Othnieli], Gideoni, Yeftah, Samsoni, Sauli, Daudi, na wengine wengi." sura ya 15 uk.676

Sipiriani wa Karthago (karibu 246-258 B.K.) ananukuu 1 Fal 19:10 akiita 3 Wafalme. (1 na 2 Samweli wakati mwingine wanajulikana kama 1 na 2 Wafalme). Risala za Sipiriani Risala ya 12 Kitabu cha kwanza sura ya 2 uk.508

Dionisio wa Aleksandria (246-256 B.K.) anadokeza 1 Fal 4:32 katika Kipande cha Ufafanuzi 1 uk.111

Baraza la Saba la Karthago (maaskofu 85) (258 B.K.) ananukuu sehemu za 1 Fal 18:21 "Imeandikwa, 'Ama Bwana ndiye Mungu, au Baali ndiye Mungu.'" Alisemwa na Pelaginausi wa Luperciana uk.570

Methodio wa Olimpia na Patara (270-311/312 B.K.) anadokeza 1 Fal 19:4 akiita "Maandiko" Karamu ya Mabikira Kumi Mazungumzo ya 10 sura ya 3 uk.349. Hakudokeza mistari mingine katika 1 Wafalme.

Laktansi (karibu 303-karibu 325 B.K.) ananukuu 1 Fal 19:10 kama "katika kitabu cha tatu cha Wafalme" Misingi ya Kimungu kitabu cha 4 sura ya 11 uk.109.

Laktansi (karibu 303-karibu 325 B.K.) ananukuu 1 Fal 9:6-9 ambayo pia ni 1 Nya 7:19-22 katika Misingi ya Kimungu kitabu cha 4 sura ya 18 uk.121.

Baada ya Nikea

Afrihati Msiri (337-345 B.K.) (dokezo)

Athanasiusi (367 B.K.) anataja "Vitabu vinne vya wafalme" katika kuorodhesha vitabu vya Agano la Kale. Barua ya Pasaka ya 39 sura ya 4 uk.552.

Efraimu Msiri (350-378 B.K.)

Basil wa Kapadokia (357-378/379 B.K.) (dokezo)

Ambrosi wa Milano (370-390 B.K.)

Sirili wa Yerusalemu (karibu 349-386 B.K.)

Gregori wa Nazianzus (330-391 B.K.) (dokezo)

Gregori wa Nyssa (karibu 356-397 B.K.) (dokezo)

Epifaniusi wa Salamisi (360-403 B.K.) Panarioni

Yohane Krisostomu (alifariki 407 B.K.) ananukuu 1 Fal 19:14 kama "Maandiko" katika Mahubiri ya Warumi Mahubiri ya 18 uk.482

Sulpisio/Sulpitio Severus (Mwanahistoria) (363-420 B.K.) anataja 1 Wafalme kama Kitabu cha Tatu cha Wafalme katika Historia kitabu cha 1 sura ya 40 uk.90

Baraza la Karthago (393-419 B.K.)

Orosiusi/Hosiusi wa Braga (414-418 B.K.) anadokeza 1 Fal 21:1-16. Ulinzi Dhidi ya Wapelagia sura ya 8 uk.125

Rufino (374-406 B.K.)

Hieronimu (373-420 B.K.) anajadili vitabu vya Agano la Kale. Hasa anajadili Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu, Kumbukumbu la Torati, Pentateuki, Ayubu, Yesu mwana wa Nave [Yoshua], Waamuzi, Ruthu, Samweli Wafalme (vitabu 2), manabii kumi na wawili, Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zakaria, Malaki, Isaya, Yeremia, Ezekieli, Danieli, Esta, Ezra, Nehemia, Barua ya 53 sura ya 7-8 uk.99-101.

Mzushi Mpelagia Theodoret wa Mopsuestia (392-423/429 B.K.)

Augustino wa Hiponamu (338-430 B.K.) (dokezo)

Yohane Kasiani (419-430 B.K.)

Theodoret wa Kirosi (423-458 B.K.) ananukuu nusu ya mstari wa 1 Wafalme.

Leo I wa Roma (440-461 B.K.)

Baada ya Nikea kuna waandishi wengine pia.

S: Katika 1 Fal, tofauti gani zipo katika mpangilio wa mistari kati ya Kiebrania na Kigiriki cha Septuagint?

J: Ukichukua maandishi ya Kiebrania ya Masorete kama kiwango, hapa ni mpangilio wa mistari katika tafsiri ya Kigiriki ya Septuagint.

1:1-2:35; 3:1 (3:1 ina nyenzo za ziada)

2:36-46; (2:46 ina nyenzo za ziada)

3:2-28

4:1-16; 4:18-19; 4:17; 4:27-28; 4:22-24; 4:29-34; (4:34 ina nyenzo za ziada)

5:1-16; 5:18; 6:1; 5:17-18

6:36; 6:2-10; 6:15-17; 6:19-22; 6:23-31; 6:34-36; 7:15-18; 7:21; 7:19; 7:23-25; 7:27-45; 7:47; 7:46; 7:48-51

7:1-12

8:1-3

8:5-11

8:14-66; (8:53 ina maneno 39 ya ziada ya Kigiriki)

9:1-14; 9:26-28; (9:22 ina nyenzo za ziada)

10:1-29

11:3a; 11:1-2; 11:4; 11:3b; 11:7-8; 11:6; 11:9-22 (11:22 ina nyenzo za ziada)

11:26-38 (11:38 ina nyenzo za ziada) 11:40-44

12:1; 12:3-16 (12:16 ina nyenzo za ziada) 12:18-24

(12:24 ina sura nzima ya nyenzo za ziada)

12:25-13:26; 13:28-34

14:21-15:5; 13:7-31; 13:33-34

16:1-28 (16:28 ina nyenzo za ziada)

16:29-20:29;

21:1-29; 20:30-43; 22:1-46; 22:51-54

S: Katika 1 Fal, tofauti gani za tafsiri zipo kati ya maandishi ya Kiebrania ya Masorete na Kigiriki cha Septuagint?

J: Angalia swali lililotangulia kuhusu tofauti za mpangilio wa mistari. Kuna tofauti nyingi sana za tafsiri; hapa kuna zilizotajwa katika tafsiri mbalimbali pamoja na maelezo yote ya sura ya 8. Isipokuwa pale ilipobainishwa tofauti, usomaji wa kwanza ni kutoka maandishi ya Kiebrania ya Masorete, na wa pili ni kutoka tafsiri ya Kigiriki ya Septuagint ya Agano la Kale.

1 Fal 1:25 "majemadari" dhidi ya "jemadari"

1 Fal 1:48 "mmoja" dhidi ya "mmoja wa uzao wangu"

1 Fal 3:1 Tofauti nyingi kutoka mwisho wa sura ya 2 hadi 3:1 katika Septuagint.

1 Fal 4:26 "40,000" dhidi ya "4,000" (nakala moja. Angalia mjadala wa mstari huu)

1 Fal 5:3 "miguu yangu" (Kiebrania) dhidi ya "miguu yake" (Kiebrania, Septuagint, Targumu, Vulgate)

1 Fal 5:11 "kor 20 za mafuta yaliyokamuliwa" (Masorete, Targumu, Vulgate) dhidi ya "kor 20,000 za mafuta yaliyokamuliwa" (Septuagint, Kisiriani) (Kiebrania labda si sahihi hapa)

1 Fal 5:16 "wasimamizi 3,300" dhidi ya "wasimamizi 3,600" (Septuagint, Targumu, Vulgate) 2 Nya 2:2 pia inasema wasimamizi 3,600

1 Fal 5:17 Ipo katika maandishi ya Masorete na Septuagint ya Aleksandria, lakini si katika Septuagint nyingine

1 Fal 6:1 "mwaka wa 480" dhidi ya "mwaka wa 440"

1 Fal 6:6 "muundo wa chini" dhidi ya "ghorofa ya chini"

1 Fal 6:8 "katikati" (Masorete) dhidi ya "ya chini" (Septuagint)

1 Fal 6:10 "nyumba nzima" dhidi ya "nyumba nzima, kila ghorofa"

1 Fal 6:11 Ipo katika maandishi ya Masorete na Septuagint ya Aleksandria, lakini si katika Septuagint nyingine

1 Fal 7:1-12 mistari hii imewekwa mwishoni mwa sura ya 7 katika nakala ya Vatican.

1 Fal 7:7 "sakafu hadi sakafu" dhidi ya "sakafu hadi dari" (Kisiriani na Vulgate)

1 Fal 7:17 "saba" dhidi ya "wavu"

1 Fal 7:18 "alitengeneza nguzo, na kulikuwa na safu mbili" (maandishi mengi ya Kiebrania) dhidi ya "alitengeneza makomamanga katika safu mbili" (maandishi mawili ya Kiebrania na Septuagint)

1 Fal 7:18 "makomamanga" (maandishi mengi ya Kiebrania) dhidi ya "nguzo" (maandishi mengi ya Kiebrania na Kisiriani)

1 Fal 7:26 "Iliweza kubeba bathi 2,000" dhidi ya (haipo). (2 Nya 4:5)

1 Fal 8:1 "Ndipo Solomoni alipokusanya" dhidi ya "Ikawa wakati Solomoni alipokwisha kuijenga nyumba ya Bwana na nyumba yake mwenyewe katika miaka ishirini, ndipo mfalme Solomoni akakusanya"

1 Fal 8:1 "viongozi wote wa makabila, wakuu wa mababa ya wana wa Israeli, kwa mfalme Solomoni Yerusalemu" dhidi ya "wazee wote wa Israeli katika Sayuni,"

1 Fal 8:2 "Na wanaume wote wa Israeli wakakusanyika kwa mfalme Solomoni, katika mwezi wa Ethanim, katika sherehe, ambayo ni mwezi wa saba" dhidi ya "katika mwezi wa Athanin."

1 Fal 8:3 "Na wazee wote wakaingia, na makuhani" dhidi ya "Na makuhani"

1 Fal 8:4 "na walipandisha Sanduku la Yahweh, na hema ya mkutano, na vyombo vyote vitakatifu vilivyokuwa ndani ya hema, navyo makuhani na Walawi walipandisha." dhidi ya "na hema ya ushuhuda, na samani takatifu zilizokuwa ndani ya hema ya ushuhuda."

1 Fal 8:5 "Na mfalme Solomoni na mkutano wote wa Israeli waliokusanyika kwake [walikuwa] pamoja naye mbele ya sanduku, wakitoa dhabihu kondoo na ng'ombe, ambao hawakuweza kuhesabiwa wala kuhesabiwa kwa wingi." dhidi ya "Na mfalme na Israeli wote [walikuwa wanafanya kazi] mbele ya sanduku, wakitoa dhabihu kondoo [na] ng'ombe bila ya idadi."

[kuruka hadi 1 Wafalme 8:22]

1 Fal 8:22 "alisimama ... mbinguni" dhidi ya "alisimama juu ... mbinguni"

1 Fal 8:23 "Yahweh ... watumishi ... huko" dhidi ya "Bwana Mungu ... mtumishi ... wake"

1 Fal 8:24 "ulisema kwake, naam wewe" dhidi ya "wewe"

1 Fal 8:26 "imethibitishwa. Nakuomba. Neno lako ulilomwambia mtumishi wako, baba yangu Daudi." dhidi ya "imethibitishwa."

1 Fal 8:27 "kukaa" dhidi ya "kukaa na watu"

1 Fal 8:27 "uliojengwa" dhidi ya "uliojengwa kwa jina lako"

1 Fal 8:28 "Lakini umegeuza" dhidi ya "Lakini, Ee Bwana Mungu wa Israeli, utatazama"

1 Fal 8:28 "dua, Ee Yahweh Mungu wangu, usikie" dhidi ya "ombi, usikie"

1 Fal 8:29 "Macho yako [yako] wazi" dhidi ya "macho yako yanaweza kuwa wazi"

1 Fal 8:29 "mahali" dhidi ya "mahali mchana na usiku"

1 Fal 8:30 "[atasikia] na atasamehe" dhidi ya "utafanya na kuwa na neema"

1 Fal 8:31 "Kama mtu yeyote akitenda dhambi" dhidi ya "Lolote makosa ambayo mtu [yeyote] atayafanya"

1 Fal 8:33 "adui, watakapotenda dhambi dhidi yako" dhidi ya "maadui, kwa sababu watatenda dhambi dhidi yako"

1 Fal 8:35 "mbinguni ... waliopatwa" dhidi ya "mbinguni ... waliojidhilisha"

1 Fal 8:36 "samehe ... watumishi" dhidi ya "kuwa na huruma ... mtumishi"

1 Fal 8:37 "tauni, ukame" dhidi ya "kifo, kwa sababu kungeweza kuwa na ukame"

1 Fal 8:37 "nzige wanaokatakata; adui atakapowadhulumu katika nchi [katika] malango yake; tauni yoyote, ugonjwa wowote" dhidi ya "kama adui yake akiwadhulumu katika [mojawapo ya] miji yao, [kuhusu] msiba wowote, taabu yoyote"

1 Fal 8:37 "katika nchi ya miji yao" dhidi ya "katika yoyote ya miji yao"

1 Fal 8:38 "mtu yeyote wa watu wako wote Israeli" dhidi ya "mtu"

1 Fal 8:39 "samehe" dhidi ya "kuwa na huruma"

1 Fal 8:40 "waweza kuogopa" dhidi ya "wataogopa"

1 Fal 8:41 "watu wa Israeli, na amekuja kutoka nchi ya mbali kwa ajili ya jina lako" dhidi ya "watu"

1 Fal 8:42 "kwa sababu watasikia jina lako kuu, na mkono wako wenye nguvu, na mkono wako ulionyooshwa - naye atakuja na kusali kuelekea nyumba hii." dhidi ya "watakapokuja na kusali mahali hapa"

1 Fal 8:44 "adui wake" dhidi ya "maadui yao"

1 Fal 8:45 "dhibiti shauri lao" dhidi ya "tekeleza hukumu kwa ajili yao"

1 Fal 8:46 "kukasirika nao na kuwaacha" dhidi ya "nawe utawarudisha na kuwaacha"

1 Fal 8:47 "wamefanywa mateka, na wametubu" dhidi ya "wamechukuliwa mateka"

1 Fal 8:49 "ndipo utasikia maombi yao na dua yao mbinguni mahali pako pa kukaa, nawe utadhibiti shauri lao." dhidi ya "ndipo utasikia kutoka mbinguni mahali pako pa kukaa palipoimarishwa"

1 Fal 8:50 "samehe" dhidi ya "kuwa na huruma"

1 Fal 8:52 "Kwa macho yako yatakuwa wazi" dhidi ya "Na macho yako na masikio yako yafunguliwe"

1 Fal 8:53 "Bwana Yahweh" dhidi ya "Bwana Mungu. Ndipo Solomoni alisema kuhusu nyumba, alipokwisha kuijenga - alidhihirisha jua mbinguni: Bwana alisema atakaa gizani: jenga nyumba yangu, nyumba nzuri kwa ajili yako mwenyewe kukaa upya. Tazama, je, hii haikuandikwa katika kitabu cha wimbo?" (maneno 39 ya ziada ya Kigiriki)

1 Fal 8:56 "Yahweh" dhidi ya "Bwana leo"

1 Fal 8:57 "Yahweh Mungu wetu yuko pamoja nasi ... Asije" dhidi ya "Bwana Mungu wetu awe pamoja nasi ... Asiwe"

1 Fal 8:58 "kuinamisha" dhidi ya "ili ageuze"

1 Fal 8:59 "maneno" dhidi ya "maneno yangu"

1 Fal 8:59 "watu wa Israeli, jambo la kila siku katika siku yake" dhidi ya "watu wa Israeli neno la siku ya siku katika mwaka" (Kwa wazi hizi zilikuwa misemo yote miwili ikimaanisha milele)

1 Fal 8:60 "Kwa maana wote ... wajue" dhidi ya "Ili wote ... waweze kujua"

1 Fal 8:61 "moyo wako" dhidi ya "mioyo yetu"

1 Fal 8:62 "Israeli wote" dhidi ya "watoto wote wa Israeli" (watoto hapa inamaanisha wazao, si watoto wadogo)

1 Fal 8:65 "Na wakati huo Solomoni" (Masorete) dhidi ya "Na Solomoni" (Septuagint)

1 Fal 8:65 "siku saba na siku saba, siku kumi na nne" (Masorete) dhidi ya "siku saba" (Septuagint)

1 Fal 9:3 "Nimeitakasa" (Masorete) dhidi ya "Nimefanya kwako kwa mujibu wa maombi yako yote: Nimeitakasa" (Septuagint)

1 Fal 9:8 "itakuwa juu" (Masorete) dhidi ya "lundo la magofu" (Kisiriani, Kilatini cha Zamani)

1 Fal 9:25 "kutoa uvumba pamoja nao ambao ulikuwa" (Masorete) dhidi ya "kutoa uvumba" (Septuagint)

1 Fal 10:8 "wanaume" (Masorete) dhidi ya "wake" (Septuagint, Kisiriani)

1 Fal 11:26 "aliongoza" (Masorete) dhidi ya "alipanga" (Septuagint, Kisiriani, Targumu, Vulgate)

1 Fal 11:33 "wamefanya" (Masorete, Targumu) dhidi ya "amefanya" (Septuagint, Kisiriani, Vulgate)

1 Fal 12:2 "aliishi Misri" (Masorete) dhidi ya "alirudi kutoka Misri" (Septuagint, Vulgate)

1 Fal 12:18 "Nyumba ya Adoramu" (Masorete) dhidi ya "Nyumba ya Daudi" (baadhi ya Septuagint na Kisiriani)

1 Fal 12:28 "kwao" (Masorete) dhidi ya "kwa watu" (Septuagint)

1 Fal 12:30 "watu walitangulia mmoja hadi Dani" (Masorete) dhidi ya "watu walitangulia mmoja hadi Dani, na waliiacha nyumba ya Bwana." (Septuagint)

1 Fal 12:31 "nyumba" (Masorete) dhidi ya "nyumba" (Septuagint, Vulgate)

1 Fal 13:12 "aliona njia" dhidi ya "alimuonyesha"

1 Fal 13:27 Ipo katika maandishi ya Masorete na Septuagint ya Aleksandria, lakini si katika Septuagint nyingine

1 Fal 13:29 "alikuja mjini kwa nabii mzee" dhidi ya "alikuja mjini"

1 Fal 14:1-20 Mistari hii ipo baada ya 12:24 katika nakala ya Vatican.

1 Fal 14:3 "mkate" (Masorete) dhidi ya "vitafunio vitamu" (Targumu) dhidi ya "mikate ya zabibu kavu" (Septuagint)

1 Fal 14:31; 15:1,6 "Abijamu" (maandishi mengi ya Kiebrania) dhidi ya "Abija" (maandishi kumi ya Kiebrania) dhidi ya "Abiou/n" (Septuagint) (Asimov's Guide to the Bible ya mashaka uk.418 inasema Abija labda lilikuwa jina la ufalme, wakati Abijamu angeweza kuwa jina lake la binafsi [la kuzaliwa].)

1 Fal 15:32 Ipo katika maandishi ya Masorete na Septuagint ya Aleksandria, lakini si katika Septuagint nyingine

1 Fal 17:1 "wa wakazi wa Gileadi" dhidi ya "wa [mji wa] Tishibi katika Gileadi"

1 Fal 20:6 "lolote linakupendeza" dhidi ya "lolote linawapendeza"

1 Fal 21:23 "ukuta wa" (maandishi mengi ya Kiebrania, Septuagint) dhidi ya "kipande cha ardhi cha" (maandishi machache ya Kiebrania, Vulgate, Targumu, Kisiriani)

1 Fal 22:38 "walipoosha silaha zake" (Masorete, Targumu, Kisiriani) dhidi ya "na [wanawake wa aibu] walioga katika damu

   Biblia kwa swali hili: tafsiri ya Kiebrania ni kutoka tafsiri ya kihalisi ya Jay P. Green na uwasilishaji wa Septuagint ni kutoka tafsiri ya Sir Lancelot C.L. Brenton ya The Septuagint : Greek and English. The Expositor's Bible Commentary na maelezo ya chini katika Biblia za NASB, NIV, NKJV, na NRSV pia zilitumika.